געפונענער ארטיקל פון ה’ אלפים תתע”ב לפ”ק

ווי ווייט מיר זענען פונעם אמאליגן אייוועלט

ה’ חוקת תתע”ב

היינט צו טאג ווען די גאנצע וועלט איז א אייוועלט איז שווער צו דערמאנען אז ווען אונזערע אור עלטערן האבן געגרינדעט א איי וועלט איז עס געווען א וועב זייטל וואס ערליכע אידן האבן געעפנט ווייל דער מצב הדור איז געווען אנגעצויגן איבער דעם נייעם פינסטערן יצר הרע פון אינטערנעט וואס אין יענער צייט האט אויסגעזעהן ווי דאס גייט ח”ו פארפינסטערן דעם אויסזעהן פון כלל ישראל, מיט די אלע נסיונות וואס עס האט דעמאלס מיטגעברענגט.
דאן איז נאך נישט געווען די אלע געזעצן וואס דער נייער פרעזידענט סאדאם באראק כוסעין אכמאדאנידזשאד האט ארויף געלייגט אויפן צענזור און די אינטערנעט איז נאך געווען א פרייע וועלט, עס פלעגן זיין וועבזייטלעך וואס זענען פיל געווען מיט שמוץ און ווי די אמאליגע קול קורא’ס זענען מעיד, איז אפילו געווען א מעגליכקייט צו זעהן בילדער אויף דעם אינטערנעט. (מיר וועלן נאך באריכות שרייבן וויאזוי די אינטערנעט פלעגט ארבעטן, און וואס הייסט “אויף” די אינטערנעט…)
אין יענער צייט ווען איימיצער האט געוואלט קויפן א אייפעד (דאס איז א אלטמאדישע ווערסיע פון דעם היינטיגן פראפעד, עס האט נאך געארבעט אויף א שטיק חומר און מ’האט דאס געמוזט אלס מיטשלעפן מיט זיך, מען האט דאס נישט געקענט סתם אזוי ארויף שמירן אויף די האנט און נוצן) האט ער געקענט ארויף גיין אויף דעם אינטערנעט (אזוי האט מען עס דעמאלס גערופן ווייל מ’איז נישט אלס ארום געגאנגען אין די ווינטערנעט אזוי ווי היינט, מ’האט געמוזט ארויף גיין דורך טרעפן א קאמפיוטער וואס איז אויך געווען א כלי פאר זיך און עס איז נישט געווען אריינגעבויט אין די אויגן ווי היינט, און דערנאך האט מען געמוזט אריינטייפן ווערטער דורך א קיבארד וואס האט אויסגעזעהן ווי די היינטיגע חלה דעקלעך נאר עס האט געהאט קנעפלעך, און אזוי האט דער גולם קאמפיוטער געוויסט וואס מ’וויל, און אויב האט איינער נישט געוואוסט וויאזוי דאס צו טון אדער אויב האט ער נישט געהאט קיין קאמפיוטער האט ער געמוזט מיט די פוס גיין קויפן, עס פלעגן זיין געשעפטן דאס איז אזוי ווי פלעצער ווי למשל א ביהמ”ד און מיט די אייגענע הענט געמוזט זוכן און קויפן אא”וו) און דארט האט ער געזעהן א בילד פון די כלי און אזוי געוואוסט וואס ער קויפט.
דעריבער ווען די דעמאלסדיגע אייוועלט אייגענטומער האבן געוואלט מונע זיין אידישע קינדער פון קלעטערן אין אומאיידעלע זייטן האבן זיי געגרינדעט דעם אייוועלט און דארט האבן אידישע לייט געשריבן און געשמועסט אזוי ווי מיר טוען היינט צו טאג דורך רעדן אין די פינגער’ס, און אזוי ארום האבן זיי געהאט גרויסע זכותים.
עס איז וויכטיג צו באטאנען אז די אמאליגע אידן פלעגן זיך פלאגן פאר פרנסה פאר קאמפיוניזם איז צוריק אויפגעשטיגן און נישט אזוי ווי היינט אז דאס עסן וואקסט אין שטוב, עס פלעגט זיין א גאנצע מערכה, דהיינו: דער ראש המשפחה, וואס דעמאלס איז עס נאך געווען דער טאטע, פלעגט גיין ארבעטן, דאס האט געקענט מיינען זיין א מלמד, (אמאל פלעגט א מלמד לערנען מיט די קינדער אין א חדר, דאס איז געווען א שטוב אין א בנין ווי די קינדער זענען יעדן טאג געקומען מיט א באס – א שטייגער ווי די היינטיגע אי-טראלי’ס נאר עס איז געווארן מאנעווירט דורך א דרייווער וואס האט זייער געמוזט זיך אנשטרענגען צו היטן נישט צו אריינקראכן אין קיין מענטשן, עס האט נישט געקענט אליינס מבחין זיין ווי צו פארן- און דער דרייווער פלעגט אליינס אויך דאס טון פאר פרנסה, דהיינו סוף וואך האט ער באקומען געלט פאר די ארבעט פון פירן די קינדער) איינער איז געווען א משמש אין שול (ער פלעגט צוזאם נעמען געלט, מ’פלעגט נאך נוצן הארטע וואלוטע נישט אי-מאני, און ווער עס האט נישט געהאט גענוג איז דאן גערופן געווארן א ארימאן, ער פלעגט אויך אויסרופן מיט זיין אייגענע קול די עליות עס פלעגט זיך נישט רוקן דער באלעמער אויטאמאטיש צום עולה לתורה, דער עולה האט געמוזט אהין גיין צום באלעמער וואס איז געווען א פשוט שטיק האלץ –לאכט נישט מ’פלעגט דאס אפילו פארבן און טוישן כסדר) א בוטשער (פלעגט פארקויפן פלייש, מ’פלעגט דאס עסן געהעריג אן קיין געוויסן ביסן, נישט ווי היינט ווען מ’לעבט אויף די אריינגעבויטע אי-ווייטעמינען) א גראסערי מאן (פלעגט פארקויפן עסנווארג, מ’פלעגט נישט באקומען פון די גאווערמענט, נאר ווער עס איז געווען ארים האט געקענט באקומען געלט פון די גאווערמענט צו קויפן עסן) און ער פלעגט עס קויפן פון דיסטריביוטאר’ס (דאס זענען געווען די מענטשן וואס האבן צוזאם געקליבן דאס עסן און דאס געברענגט מיט טראק’ס – ריזיגע פארעדיגע טראלי’ס מיט פלאץ פאר חפצים- צו די געשעפטן)
אזוי האט מען געדארפט ארבעטן פאר געלט, און ווען מ’פלעגט אהיים קומען געוויינליך נאך א טאג שווערע ארבעט (איבערן טאג איז קיין נארמאלער מענטש נישט געווען אינדערהיים, ווער עס האט נישט געארבעט האט זיך כאטש געמאכט ביזי, אדער געלערנט) און מ’פלעגט זיין מיט די ווייב און קינדערלעך פאר א קורצע שעה צוויי, און דערנאך פלעגט ווערן נאכט, און מ’איז געגאנגען שלאפן.
צופרי פלעגט מען דארפן ווידער גיין איינקויפן עסן אא”וו חוזר חלילה, און אזוי האט מען געארבעט ביז מ’איז פאררופן געווארן צום בי”ד של מעלה און דאס לעבן איז אזוי אנגעגאנגען.
פארן יונגן דור איז שווער צו טראכטן, אבער מ’פלעגט זיך אמאל פארשמירן די הענט מיט ארבעט, און אפילו די וואס האבן נישט אזוי שווער געארבעט פלעגן אויך האבן שוועריגקייטן.
ווען מ’וואלט אמאל פארציילט פאר איינעם אז אנצוקומען פון ניו יארק צו לאנדאן וועט נעמען 10 מינוט דורך אריינגיין אין א סארט בודקעלע און זאגן\טראכטן ווי מ’וויל אנקומען און ארויסשפאצירן אין לאנדאן, וואלט יענער אייך אריינגעפירט אין שפיטאל. (א פלאץ ווי מ’פלעגט אמאל פלאצירן קראנקע, אזוי ווי די היינטיגע שפיט-האטעל’ס)
ווען מ’וואלט אמאל פארציילט פאר איינעם אז צו רעדן צו איינעם וואס וואוינט נישט נאענט האט מען נישט געדארפט נעמען א טעלעפאן און דרוקן נומערן נאר מ’קען אויף די אייגענע האנט אריינרעדן און מיט די פינגער’ס אויסמאלן יענעם’ס נאמען און אזוי באקומען א קאנעקשאן, וואלט ער אייך אריינגעפירט אין שפיטאל.
ווען מ’וואלט אמאל פארציילט פאר איינעם אז קינדער וועלן לערנען דורך זייער היים באזירטע ווינטערנעט און נישט דארפן זיך ארום קריגן מיט חבירים אדער מלמדים, און אז דאס לערנען וועט ווערן אריינגעלייגט אין קאפ דורך א טשיפ אין די אויער, וואלט מען אייך אריינגעפירט אין שפיטאל.
ווען מ’וואלט אמאל פארציילט אז צו פליען קיין טיילאנד האט מען נאר געדארפט ארויסנעמען א פאר דיספאזעבל פליגלען פון טאש און היידא געפלויגן וואלט מען אייך אריינגעפירט אין שפיטאל.
יא! עס איז א וועלט, און מיר דארפן וויסן און געדענקען אז אמאל האט מען זיך געפלאגט פארן לעבן.
אמאל ווען איינער האט געוואלט שיקן א מעסעדזש פלעגט זיין אפאר וועגן: ער פלעגט קענען קאלן (דאס מיינט אריינרעדן אין אגולם און יענער דארף פונקט וועלן הערן פון א צווייטן גולם – מיר האבן שוין געשריבן באריכות אינעם צייטונג פרשת עקב תתס”א קוקט נאך אין די ארכיוון אויף אייער ווינטערנעט) אדער האט ער געקענט טעקסטן, דאס האט געמיינט מ’האט אין א גולם’ל אריינגעטייפט, און עס איז אנגעקומען א שריפט צום באקומער און יענער האט דאס געקענט אדער לייענען אדער אויסמעקן, אדער ענטפערן אדער נישט. און נאך אסאך אזוינע אומבאלומפערטע וועגן פון קאמיוניקאציע.
ווער האט געקלערט יענער צייט אז מ’וועט זיך מעסעדזשן מיט מחשבה? און אז מ’וועט זיך זעהן לעבעדיג אן קיין גולם פארנט פון די אויגן?
דעריבער איז צייט פאר אונז צו טראכן וואס וועלן אונזערע קינדער און אייניקלעך האבן, און וויאזוי מיר קענען זיכער מאכן אז זיי זאלן זיך נישט מאדערניזירן ח”ו, ווייל מיר זעהן דאך אז די דורות פאלן….
ביז דא אויסצוגן פון א צייטונג (נישט פונקטליך ציטירט)
**********************************************************************************************************************************************************

און טייערע פריינט פירט מיך נישט אריין אין שפיטאל, מיין דמיון איז אפשר נישט אזוי אקוראט, און איך קען נישט אויפקומען מיט יעדע משוגעת, אבער יו געט די פאוינט..

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

Advertisements

געגועין

ווען איך בין געווען א קינד פלעגן מיינע מלמדים זיך כסדר. אויסדרוקן מיט דעם אויסדרוק: אוי! ווי מיר בענקען זיך צו די קינדערישע יארן. קינדערלעך איר זאלט אויסנוצן די צייט, עס וועט קומען אמאל ווען איר וועט זיך אזוי בענקען צו די טעג! וכו’.

זייענדיג א קינד און ווארטנדיג עס זאל שוין ווערן ריסעס אדער לאנטש, (קיקיון: מ’זאגט דאס אין אידיש פאזע אדער מיטאג?) און אז פון זונטאג זאל ווערן פרייטאג (א האלבען טאג חדר) האב איך נישט געקענט פארשטיין ווען איך וועל זיך אמאל בענקען צו זיצן אויף א הארטן בענקל און שוויצן אז די צייט זאל דורך גיין, און ווארטן דער פארהערער זאל ענדיגן דעם פארהער, אדער דער מנהל ענדיגן אויפפאטשן מיין חבר, אדער אז דער מלמד זאל אראפנעמען זיינע שטרענגע בליקן ווען איך טייטל נישט וכהנה.

איך בין עלטער געווארן און אריין אין ישיבה, און עודך זאגן די מגי”ש און ראשי ישיבה דעם זעלבן פזמון: איי איי איי די בחורישע יארן, שמח בחור וכו’. און איך שטיי און לאך פון זיי, יא יא א שיינע מעשה, ווער בענקט זיך צו זיין אין ישיבה און ווארטן א חתן צו ווערן, און זיך דרייען מיט א פארקניפטן גארטל אויסצוזעהן איידל, און זיצן ביי פארהערן, ארויסנעמען א קארטל צו קענען גיין צו לאנטש (פאר די וואס געדענקען נאך) אא”וו.

דער אויבערשטער האט געהאלפן איך האב ב”ה חתונה געהאט און דער רעדל האט אנגעהויבן פארן אויף א העכערן ספיד, און אומוויסנדיג און אומבאמערקנדיג האט די צייט אנגעהויבן צו פליען ווי א פייל פון א בויגן, און איידער איך האב געענדיגט מאכן די ערשטע עטיפה נאך די חתונה, האב איך מיך ב”ה ארום געזעהן א מטופל בבני און לויפנדיג צו אין פון די ארבעט יעדן טאג.

אבער… אלס כולל אינגערמאן האב איך נאך אלס געווארט יעדן טאג עס זאל ווערן צוויי אזייגער פאר לאנטש און 6 אזייגער אהיים צוגיין וכו’. און אזוי איז צייט געפלויגן. און אויב האב איך געמאכט א חשבון אז עס איז מאנטאג איז שוין א מינוט נאכדעם געווען דינסטאג און מיטוואך וכו’.

איך שטיי און שאקל זיך מיט א בעכער און איך מאך קידוש הויך אויפן קול און איידער איך זעץ מיך אנידער האלט איך שוין ביים נעמען מצות פון די הבדלה וויין, און ווי נאר איך דאוון פרייטאג ווען מ’דארף נישט זאגן תחנון, איז שוין מאנטאג ווען מ’זאגט תחנון מלא, איך עס פרישטאג און עס איז שוין נאכטמאל, איך גיי ארויף צו מיין שטוב און איך בין שוין אויפן וועג אראפ. און אזוי פליהט די צייט מיט אימפעט.

זיץ איך און איך טראכט… בענק איך זיך יא צו די אמאליגע יארן? בין איך אויך אזוי פארבענקט צו די בחורישע יארן? און אזוי טראכטנדיג זעה איך אז “יא! זיי האבן נישט שלעכט געזאגט! עס בענקט זיך” נישט ווייל היינט איז שלעכט ח”ו נאר ווייל דער אמאל איז אייביג זיס!

איך האב נישט געקענט פארשטיין פארוואס איז דער אמאל אלס זיסער ווי דער אנוועזנהייט פונעם היינט? ביז איך בין געקומען צו א טיעפע קאנקלוזיע (אליעזר עפשטיין דזשארגאן!) והנה:

אויב היינט וואלט איך געוואוסט וואס מארגן וועט זיין! אויב היינט וואלט איך געוויסט ווען מיינע חובות וועלן זיין אפגעצאלט! אויב היינט וואלט איך געוואוסט וויאזוי מיינע קינדער וועלן אויסזעהן אין א יאר פון היינט! אויב היינט וואלט איך געוואוסט וויאזוי איך גיי מצליח זיין אין די געשעפטן 5 יאר פון היינט! וואלט איך דאך אסאך מער הנאה געהאט פונעם היינט, וויסנדיג וויאזוי צו ערווארטן דעם עתיד.

איז דאך דער גאנצער פראבלעם נאר אז היינט ווייס איך נאר וואס נעכטן איז געווען, און איך שפיר עס איז שוין נישט רעלעוואנט פאר היינט, און אלס וואס באדערט מיך היינט איז נאר אז איך ווייס נישט וויאזוי עס וועט זיך אויסשפילן די היינטיגע (איינגערעדטע) פראבלעמען. פארשטיי איך שוין פארוואס אלס איז דער נעכטן זיסער ווי דער היינט.
קומט דאך אויס אז עס איז בידי זיך צופרידנצושטעלן, מיטן געדענקען אז מארגן וועל איך בעזר ד’ יתברך זעהן וואס מיט די היינטיגע דילעמא’ס זענען געווארן, נו ווי יאג איך מיך? וואס קען איך נישט רואיג הנאה האבן פונעם היינט און העכסטנס געוואויר ווערן מארגן פארוואס עס איז אזוי גוט? פארוואס רעד איך מיך היינט איין אז איך בין דער וואס פירט דעם כדור העולם און איך בין אחראי אויף אלע פראבלעמען און אויב איך ווייס נישט וויאזוי צו באהאנדלען די פראבלעמען וועט די וועלט אינטערגיין?

איז דען נישט צייט צו הנאה האבן פונעם היינט אזוי אז עס זאל זיין זיסער אויף די מינוט?

איז דען נישט צייט צו געדענקען אז “העבר אין, ועתיד עדיין, והוה כהרף עין?”

ממילא מיינע טייערע פריינט דא איז א שטיקל עצה פון א גוטן פריינט אייער’ס: Enjoy the moment טוט וואס איר דארפט טון ברוחניות ובגשמיות און האט הנאה צו די פולסטן, און זארגט אייך נישט אויף ד’ ברוך הוא, ער וועט שוין קער נעמען פון די איבריגע.

איר זאגט דער באשעפער העלפט? איך זאג דער באשעפער טוט דאס “גאנצע” זארגט אייך נישט אויף אים ער האט געפירט די וועלט ביז היינט און פאר די וועלט איז באשאפן געווארן ער איז הי’ הוה ויהי’ און אונזערע דאגות העלפן אים נישט צו פירן זיין וועלטל.

מארגן וועט איר זיך בענקען צום היינט! פארפאסט דאס נישט!

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

מיין בעל תפילה פאר סליחות

א גוט געבענטשט יאר אייך מיינע טייערע פריינט.

אין די הייליגע טעג בין איך זיך מונע פון עקסטערע תענוגים, ווי שרייבן… און אזוי האב איך מיך געפירט די לעצטע פאר וואכן ביז נעכטן נאכט, ווען איינער פון אונזערע טייערע חבירים אויפן וועלטל האט מיך דורך גוגל טאלק שטארק מתמרמר געווען אז דאס נישט שרייבן איז נישט אויסגעהאלטן. און ווי מער איך האב אריינגעקלערט האב איך איינגעזעהן אז ער איז גערעכט, עס איז לכאורה א בחינה ווי דער ענין פון בארגן א גארטל צום דאווענען פאר א צווייטן איד כאטש מ’האט נישט איינס פאר זיך, וויבאלד חסד איז דאורייתא און דער גארטל נישט.
מילא האב איך מיך צוזאם געקליבן און איך וויל מיט אייך מיטטיילן אביסל מיינע סליחות איבערלעבענישן:

ר’ מעכיל איז בעל תפילה ביי מיין מנין יעדן צופרי כמעט, און דערפאר רוף איך אים “מיין בעל תפילה” א שטייגער ווי מיין אינגעלע זאגט “מיין באס דרייווער” כאטש עס איז אינגאנצן נישט זיינס…
פון מיינע ווערטער (איך מיין נישט צו זאגן “מיינע ווערטער” עס איז פונקט אזוי אייערע ווערטער נאר איך נוץ עס יעצט…) קענט איר מיינען איך דאוון יעדן טאג אינעם זעלבן מנין, אבער ניין, עס איז ענדערש אז ר’ מעכיל דאוונט כמעט יעדן טאג אין “מיין מנין” (ווייטער איך רוף עס “מיין מנין” ווייל איך דאוון דארט)

עכ”פ ר’ מעכיל איז א עקספיריענסד בעל תפילה פאר סליחות, ער קען אלע אין’ס און אוט’ס פון דעם גאנצן פראצעדור, ער ווייסט וויאזוי מ’פאנגט אן און וויאזוי מ’ענדיגט, אבער מער פון אלעם ער קען אויך דעם גאנצן שפיל פון צוגיין צום עמוד, און נישט צו גיין, הולך ואינו הולך און פלוצלינג זיך טרעפן שטיין דארט און זיך שאקלען מיט אייפער.

ביי אונזערע מתפללים דרייט זיך א שמועה, אז ר’ מעכיל איז אזא מין עקספיריענסד בעל תפילה, אז צו סליחות האט ער א “אייגענעם געבארגטן טלית” אזוי ווייט גייט זיין באהאוונטקייט אין סליחות זאגעריי.

אנדערע זאגן אז ר’ מעכיל הערט סליחות טעיפ’ס א גאנצן יאר זיך צו צוגעוואוינען און אנדערע זאגן אז ער גאר מאכט די טעיפ’ס וכו’. אזוי דרייט זיך א קרעמל מיט אונזער ר’ מעכיל דער עקספיריענסט בעל תפילה.

פאנגט זיך אן מיין טאג, איך קום אן צו א מנין און שטעל זיך אוועק, איך פרוביר צו טרעפן א פלאץ אראפ צו לייגן מיין סליחות’ל (א פרשה פאר זיך איז וויאזוי מ’רופט עס, צו זאגט מען סליחות’ל אדער סליחה’לע, די מדקדקים זאגן קלאר עס איז א סליחות’ל, די רעדנער’ס ווילן ענדערש זאגן אז סליחה’לע ווייל עס איז באקוועמער, מ’מוז נישט עקסטער אריינאטעמען פארן לעצטן [אונטערשטן] למ”ד) און איך טרעף אז אויף די טיש ווי עס ליגן 300 פאר טלית און תפילין’ס אנגעווארפן פון אלע סליחות זאגער’ס איז דא א טפח פון טלית בייטל ווי מיין סליחות’ל פאסט זיך אריין און איך קען עס אראפלייגן צו קענען אנדרייען דעם גארטל (פרעגט מיך נישט פארוואס איך דריי נישט אן דעם גארטל פאר איך נעם ארויס דעם סליחות’ל פון בייטל, איך טראכט אויך דערפון יעדן טאג, אבער למעשה איז דער פאקט אז איך דערמאן מיך פונעם גארטל הערשט ווען איך האלט שוין אויפגעמישט דעם יום הסליחה און איך פלאג מיך צוזאם [כפרת עונות])

אמאל אמאל נעם איך דעם סליחה און איך פרוביר אים צו האלטן מיט די מארדע אזוי אונטערן בארד איינגעבויגן דעם קאפ, און אזוי שטיי איך אינמיטן און דריי דעם גארטל, איך זעה נאר פוסעלעך דורכגיין נעבן מיר איך קען נישט זעהן ווער זיי זענען, אמער איך בין דאך איינגעבויגן אין צווייען צו האלטן מיין סליחות. און פונקט דעמאלס וואקט אריבער מיין חבר אנשיל, און ער גריסט מיך א העפליכן גוט מארגן, און איך מוז דאך למען השלום לאזן דעם גארטל זיך צוריק אויפדרייען און די סליחה פליהט אראפ מיט א קראפט אויפן אויגעמישטן בלאט, אלעס ווייל איך דארף דאך ענטפערן “גוט מארגן גוט יאר” און איך האב עפעס מורא אז אויב איך וועל נישט זעהן וועם איך ענטפער וועט עס זיין צו קאלט אדער ווארים פארן מצב… און עודך איך פאנג אן פון אל”ף אבער דאס מאל לייג איך שוין דעם סליחה’לע ערגעץ מער סעיף.

שוין! די גארטל אנגעדרייט, די סליחה אין די הענט גרייט, און מ’ווארט און ווארט און מ’שטייט, ווער צום ברעטל גייט? יעדער קוקט אויף מעכיל! פארוואס מ’קוקט אויף אים און נישט אויף מיר ווייס איך נישט אבער מעכיל מאכט זיך דעמאלס ווי ער האלט פונקט אינמיטן א “לאנגע” קאפיטל תהלים, נישט ווי זיין שטייגער צו זאגן תהלים פאר סליחות נאר ווען ער האט א הו”א אז מ’גייט אים אפשר צושיקן צום עמוד. און ער זיצט מיט די אויגן טיעף אריינגעגראבן אינעם תהלימ’ל און ווארט אז די דעלעגאציע זאל זיך בעטן ביי אים.

קיין אנדערע ברירה איז נישטא און מ’נעמט זיך מעקענען “מעכיל אפשר גייסטו צו צום ברעטל?” מעכל גיט א שפרונג אויף ווי איינער וואס ועוקט זיך אויף פון א טיעפן התבוננות און ווייסט גארנישט אז מ’זוכט יעצט א בעל תפילה, און ער נעמט זיך ארום קוקן און פאנגט אן צו ווייזן מיטן פינגער אויף אנדערע, מיט זיין אומשולדיגן שמייכל, אפשר גייט צו ר’ יענקל? אדער ר’ זרח? פרעגט ער אזוי האלב שעמעוודיג ווי איינער וואס וויל פשוט טרעפן א לעזונג צום געטראפענעם מצב. (אינטערסאנט איז אז ער וועט אלס אנווייזן אויף די יעניגע אויף וועם עס איז נישטא קיין שום שאנס זיי זאלן אננעמען דעם אפפער)

איך רעד שוין נישט פון די טעג ווען מעכל איז גאר דער וואס זוכט דעם בעל תפילה און ער לויפט ארום צו די קליינע בחור’לעך וואס ער ווייסט אז זיי זענען דערשראקן פון דעם עצם רעיון פון סליחות זאגן כ”ש וכ”ש בן בנו של ק”ו פון דאס זאגן פארן עמוד. עס האט זיך שוין יא אמאל געמאכט אז א בחור’ל האט אנגענומען דעם אפפער האט זיך מעכיל גענומען הויך מסופק זיין צו א בחור’ל מעג בכלל זאגן סליחות פארן עמוד, און ערשט נאכדעם האט ער אים זיגרייך געפרעגט “זאג נאר בחור’ל די קענסט דעם ניגון פונעם פזמון?” בקיצור ער האט געמענעדזשט צו באקומען דעם ברעטל יענעם טאג אויך (איך פארשטיי אים: סליחות איז נאר איינמאל א יאר, ווער וויל פארפאסן אזא גאלדענעם געלעגנהייט)

מ’פאנגט שוין אן “אשרי יושבי ביתך” און ערגעץ בערך ביי הדר כבוד דרייט זיך מעכיל אלס ארום צו זעהן אויב ס’איז דא מנין אפשר? (נע! ער האט דאך געזעהן אז 30 מענטשן ווארטן אויף א בעל תפילה) אפשר האט ער מורא איינער האט נישט געזעהן ווער עס איז צוגעגאנגען? (נע! יענער וועט אים דאך קענען זעהן ווען מ’ענדיגט) ער האט זיכער מורא אז די וואס לויפן אוועק גלייך נאך שמע קולנו וועלן אים נישט געהעריג באמערקן! (דאס קען שוין זיין, אויב וויל איך דן זיין לכף זכות) און אזוי דרייט ער זיך ארום און פאנגט אן צו חזנות’ן מיט אימפעט.

מעכיל האט א מנהג אז ער לייגט אראפ זיין סעל פאון נעבן אים ווען ער דאוונט פאר סליחות, עס קען זיין אז ער וויל פשוט זיין אין צייט און דאס איז זיין פונקטליכער זייגער, אדער האב איך א חשד אז ער וויל נישט מ’זאל מיינען אז ער איז בעל תפילה ווייל ער האט עפעס איבריג צייט, ער איז א פארנומענער מענטש נאר פשוט ווייל במקום שאין איש . . . .

פאר מ’ענדיגט דעם לאנגן שטיקל (וויאזוי הייבט זיך עס נאר אן?) יעדער איז שוין שטיל, און מ’ווארט מיט אנגסט אנצוהייבן דעם נעקסטן (מיט א פשוט’ן חשבון אז כדי צו ענדיגן מוז מען קודם אנהייבן) און עס איז שא שטיל, מעכיל איז פארטיעפט, ער זאגט בכוונה, און ער איז חושש אויף געוויסע ווערטער אז ער האט עס נישט קלאר ארויסגעזאגט זאגט ער איבער ביז ער איז קלאר אז ער האט עס גוט ארויסגעברענגט, א קלייניקייט ער איז א שליח ציבור…

און אזוי ציהט זיך אונזער סליחות זאגעריי יעדן טאג און מעכיל ענדיגט מיט א קרעכץ און א בליק אויפן טעלעפאן און א שנעלן טע טע טע (ווי איינער וואס קאמפלעינט) און ער לויפט כאפן א מנין שחרית…

(פאר איך ענדיג מיינע שורות וויל איך קלאר שטעלן: איך האב שוין אמאל ארויף געלייגט אן ארטיקל איבער א נושא וואס די רעדאקציע האט אראפגענומען, זאגנדיג אז מאנכע האבן קאמפלעינט אז איך מיין איינעם פערזענליך, כאטש וואס יעדער פארשטייט אז די אלע זאכן וואס “זאלץ וואסער” שרייבט מיינט נישט קיינעם פערזענליך נאר ע”פ רוב באציה איך מיך צו טאגטעגליכע ערשיינונגען צו וואס מיר אלע קענען זיך אמאל רילעיטן. דעריבער מיינע טייערע, אויב מיינט איר אז איר ווייסט וועם איך מיין, זאג איך אייך אז איר ווייסט נישט, נאר איר האט דעם זעלבן בעל תפילה, דאס איז נישט ער פון וועם איך רעד, והא ראי’ ער הייסט נישט מעכיל…)

דעם ארטיקל האב איך געשריבן אויפן פארלאנג פון מיין טייערן חבר “מייקראסאפט”

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

ווען איך האב נישט וואס צו שרייבן

איך זיץ אויפן בענקל און טראכט… וואס קען מען שרייבן אויף אייוועלט?

שוין דורך די הייליגע טעג! תירוצים ביזן הימל פארוואס מ’קען נישט שרייבן! דערפרעסט בין איך ביז גאר עס קומען נישט אריין די קאמפלימענטן צו ערנערן דעם רייץ דערפאר, און איך ווייס דאך דעם אמת אז אויב נעם איך זיך נישט צום פעדער, וועט קיינמאל מער קיין קאמפלימענטן נישט קומען פון אייוועלט, אלזא איך מוז דאך עפעס טון דערצו.

נו וואס זאל איך טון אז איך שפיר מיך נישט ביכולת און פון די אנדערע זייט האב איך נאך אנעימ’ל יעדן טאג פארנעמט ער דעם אויבן אן און שרייבט מיט א גענזענעם פעדער, וואס די טינט איז עלעקטעראניש פארבינדן צום תהום פון טינט וואס ענדיגט זיך קיינמאל נישט און א מוח פון אייזן, איך קען דאך נישט צוריקבאקומען דעם אויבן אן אזוי.
פון די אנדערע זייט שאץ ווארפט אריין זיינע השקפות, און ס’גייט אים קנאפ אן צו איר נעמט אן זיין מיינונג צו נישט אבער א רודער דרייט ער אן אז עס גייט א רויך און ער גייט ווייטער זיך גרייטן צו זיין נעקסטע מבצע אין ביזנעס כאילו ער האט גארנישט אריינגעווארפן אויף אייוועלט, און די פלאטשקע איז עד לב השמים.

שפיר איך זיך פארלוירן בין ההרים והגבעות…

איז מיר איינגעפאלן א געניאלן איינפאל… איך וועל גיין שפאצירן אין א גרויסן צענטער ווי עס דרייען זיך בני אדם ווי ביי כפרות שלאגן, און איך וועל מיך שוין זיכער באגעגענען מיט איימיצן וואס זאל טריגערן מיין כעס אדער וואוילזיין אז איך זאל קענען דעריבער שרייבן אן לאנגס און ברייט’ס אן דעם וואס עס זאל זיך אנשטאלפערן אין די אייוועלט צענזור.

ווי גייט מען אבער? אין שאפינג צענטער אין קרית יואל! נע נישט גוט! דארט וויל איך נישט זיין די טעג אפילו מ’צאלט מיר א באגאדזש מיט געלט, די מענער דרייען זיך מיט צעטלעך און פרובירן אויסצולייענען דעם ענגליש וואס די ווייבער האבן פארגעשריבן, און די ווייבער שלעפן זיך מיט די פיצעלעך אויף די הענט און אויף די וועגעלעך, און די מאטי’ס ווייסע קאר’ן טרעפיקירן ביז ווימסב”ג, מיט די טראק’ס און טרעילער דעליווערי’ס פון די בעק פון די שאפינג צענטער, איך ווער כעס’יג נאך פאר איך קום אן… אהין גיי איך נישט!

ווי יא? איך בין דאך א קרית יואל’ער דעם סוד ווייסט איר דאך שוין. דארף איך זיך באגענוגן מיט פרובירן וואלערא געז סטעישן, דארט איז מיר גאנץ אינטערסאנט ווען עס איז דא פלאץ צו פארקן, הגם איך האב שוין דארט אויך אמאל פארלוירן שיער דעם באוואוסטזין ווען איינער האט געפארקט ביי א פאמפ פון געז און איך זעה ווי ער שטייט און לייענט א “די וואך” מיטן גרעסטן רואיגקייט ווען אינדרויסן פארמירט זיך א ליין מיט קאר’ס אינטער אים וואס ווארטן ער זאל ארויסקומען. אבער איך וועל נישט קוקן ביי די געז פאמפ’ס איך וועל מיך גראד שטעלן אין ווינקל און פון דארט אריינשפאצירן אין געשעפט פונקט ווי די קאסטומער’ס וואס ווילן “יא” קויפן עפעס, און אזוי ארום אפשר דערשפירן א גוט שטיקל פאר אן ארטיקל.
איר פרעגט וואס איך מיין קאסטומער’ס וואס ווילן “יא” קויפן? אה! סאררי פארן נישט זיין קלאר! געוויינליך קומט אן א ווען מיט אלע משפחה מיטגלידער אופן וועג פון קאנטרי אדער פון די מאונטעינ’ס פאר א שבת וכו’, און האלבע משפחה גייט צום ביה”כ און שטייט דארט אין די ליין ביז די קענדי’ס און די טאטע גייט אריין ביי די רעסטוראנט אפטיילונג ווי כאילו ער איז הונגעריג, און ער שמעקט אהער און שמעקט אהין ביז ער איינערקענט אז מיט אלע כוחות וועט ער יעצט נישט קענען אריינשטופן אפילו א פיקל אין האלז… (ער דערמאנט זיך הערשט אז ארויספארנדיג האט ס’ווייב פארפאקט א ריסעס פעקל ווי איינער וואס פארט קיין סיביר פאר 10 יאר, און ער האט נאר נישט דערשפירט ווי ער ליידיגט עס אפ אינטערוועגנס)
דאס אשת חבר’ל דרייט זיך ארום ביי די דעניש’עס און זוכט דייעטיק דענישע’ס אדער ראגעלעך וואס נעמען אראפ וואג.
און ווען אלע זענען פערטיג זעה איך ווי דער דרייווער/טאטע/אינגערמאן גיט אזא ציה מיטן נאז און א פארדרדיי די אויגן און באשלוסט אז “יא! ער קען אויך נוצן דעם ביה”כ” און געגאנגען….

דאס איז נאר איינער, און ווען דאס פאסירט מיט 6 7 אויף איינמאל, קענט איר זיך פארשטעלן אז והעיר “וואלערע” סמייטע…

אבער אז איך פאר לכתחילה פאר דזשורנאליסטישע ווערק דארף מען דאך האבן מסירות נפש, מאנכע פון מיינע קאלעגע רעפארטער’ס פארן דאך אויף אפגאניסטאן איראק איראן מיט מסירות נפש ממש, וועל איך פארן אויף וואלערא און פרובירן צו דערגיין עפעס גאססיפ.

היידא געפארן, איך צינד אן מיין קליינעם רעקארדער איך וויל דאך האלטן א פונקטליכן רעפארט. איך מאך א לינקס אויפן בריקל און איך בין אויפן געדרייטן ראוד און איך דריי זיך רעכטס.. איך האלט אפ טרעפיק פאר אפאר מינוט ביז איך קען אריבערקרויזן צום וואלעראו אידישע געז סטעישן.
איך שפאציר ארויס גראד אויס דעם רעקל און טוה אויס דעם הוטל און גרייט זיך אריינצומארשירן. אבער… איך שטעל זיך אפ… עפעס ציהט מיך צו איין ווינקל ווי מ’נעמט לופט פאר די רעדער. איך מאך מיך ווי איך רעד אויפן טעלעפאן ביזדערווייל רעד איך אריין אין מיין רעקארדער און איך שפאציר ווי איינער וואס ווייסט נישט ווי ער איז ווייל ער איז אינמיטן א ביזנעס דיעל אויפן טעלעפאן, און איך שפאציר נענטער צו זעהן וואס דארט גייט פאר.

נישט קיין עקסטער’ס א ליבאוויטשער אידל האט זיך פשוט אפגעשטעלט צו דאווענען מנחה און ער וואשט זיך די הענט צו מנחה מיט אנטי פריז… איך וועל אים שוין באלד פרעגן צו דאס איז אן ענין… אבער איך עדמייר זיין מסירות נפש פאר א מצוה. אז עס איז גארנישט מער אינטערסאנט וועל איך מיך אוועק דרייען, אבער ווען איך הער די קולות פון די קינדערלעך אין קאר ווינדער איך זיך ווי איז דאס ווייב, פארוואס נעמט זי נישט די זאך אין די האנט? אפשר גאר איז זי ניט מיט אים יעצט, איך קוק אהין און איך זעה אויף די אנדערע זייט קאר שטייט דאס ווייב און דאוונט… איך פארשטיי שוין, און איך שפאציר אוועק (ביטע נישט צענזורירן איר ווייסט נישט וועם איך מיין….)
איך וויל אריינגיין אין געשעפט אבער איך קען נישט עס שטייען 4 גרויסע ברייט ביינערדיגע אינגעלייט און דיסקוסירן עפעס מיט הויכע טענער… איך בין ווייטער אויפן רעקארדער טעלעפאן און איך מאך זיך ווי איך הער נישט, אבער איך הער יא… איך הער מ’שמועסט דארט איבער די דעבאטע פון דעם וויצע פרעזידענט און דעם קאנגרעסמאן רייען… אזוי ווי ביי אונז אין קרי’ איז דאך אינטערנעט פארבאטן, מיין איך אז די פאר וואס מוזן וויסן די נייעס טוען עס ביי וואלערא, האב איך דאך א געלעגנהייט צו הערן אומווילנדיג, איז דאך עס א שוגג אדער גאר א אונס, און ועד הצניעות האט דעגעגן גארנישט לכאורה… הער איך זיך צו, און דער שמועס גייט עפעסט אזוי.

ראובן: (איך קען נישט זיין עכטע נאמען, און די סימנים ווערן געהאלטן אין די רעדאקציע) ביידען האט געמאכט א סופער דזשאב… ער האט אים גוט אריינגעפליקט

שמעון: (כנ”ל) אריינגעפליקט? אריינגעשטיקט? די פארשטייסט נישט צו קיין פאליטיק, דארט איז נישט שיין ווען א ווייס פרעזידענט פליקט… ער דארף רעדן צו דער זאך און זיך מאכן דיפלאמאטיש און ער האט בכלל נישט געעקט דיפלאמאטיש ער האט זיך אויפגעפירט ווי מיין כיתה ב’ רבי…

לוי: דיין כיתה ב’ רבי? ר’ חיים? ער איז אזוי געווען?

שמעון: יא ער פלעגט אריינפליקן ווען איינער האט נישט געקענט.

ראובן: איך האלט שוין לאנג אז די מלמדים זענען נישט אין ארדענונג, נאך דערצו די מלחמה געליטענע וכו’ (בדרך אייוועלט עין ערך מנשה’לע)

לוי: אז די רעדסט שוין פון מלמדים, די ווייסט דען וואס א שלעכטער מלמד מיינט, איך וועל דיר ברענגען א דוגמא מיין כיתה ח’ רבי ער האט געווארפן אנגעצונדענע שוועבלעך אויף די קינדער וכו’…

ראובן: אוי דערמאנסט מיך גוט איך דארף גיין איינשרייבן די קינדער אין חדר… די ווייסט די רציחה פון די שכר לימוד איז אין לשער ווי קען מען בעטן אזויפיל געלט פאר א קינד? ווי גייט דאס געלט?

שמעון: נו! נעם פריוואטע מלמדים פאר דיינע קינדער

אקעי איך גיי ווייטער, עס איז נישטא קיין שטאף אין די קופקע צו רעפארטן, וועל מיר גיין ווי דער עולם פארמירט זיך ארום דעם קעכער צו בעטן עפעס א געבראטנס. אפשר וועט זיך דארט מאכן עפעס א טומל וואס מ’קען דערויף מאכן צימעס.

שטייט א אידל אין די הויכע 60ער יארן און איז פארקוקט אויף א קיילאכיגן טונא שניצל, און נעמט נישט אראפ די אויגן… אה! ער איז מיר שוין עפעס אינטערסאנט, ער זעהט עפעס וואס איך זעה נישט! אזוי מוז זיין! ווייל דער שניצל בשל עצמו איז נישט אזוי אינטערסאנט צו גלאצן דערויף אזוי לאנג…

עס גייען דורך 2 שטילע אנגעצויגענע מינוטן און ער הייבט אויף דעם קאפ און לאזט ארויס א שווערן אטעם און פרעגט: זאג נאר! וואס איז דאס???? (אנעים די ווייסט וואס איך מיין???)

דער סערווירער: וואס?

אידל: דאס!!!

סערווירער: וועלכע?

אידל: די אינטערשטע…

אה דאס? א טונא פאשיט…

אידל: א טונא פארוואס?

סערווירער: שניצל שניצל

אידל: אה! ענק פארקויפן נישט פליישיגס? עה?

סערווירער: ניין!

איך גיי מיר ווייטער עס זעהט נישט אויס איך האב דא וואס צו זוכן. אז איד זוכט א מאכל איז בכלל נישט אינטערסאנט, עס איז העכסט נארמאל, און אז ער ווייסט נישט אז מ’פארקויפט דא נישט פליישיג’ס? איז וואס? פרעגט ער! ס’איז נאר נארמאל אזוי!

איך גיי צום אנדערן חלק אין געשעפט און דא ענטפלעקט זיך א בילד וואס איך דארף שוין מיין רעקארדער צו טעלעפאנירן…. שטייט א אידעלע און מעסט אפ צוויי פעקלעך קרעקער’ס איינס נעבן צווייטן, ער דרייט אהער און ער דרייט אהין… ער קוקט אויפן סימבאל ער זוכט און נישטערט, לייגט זיי צוזאם און מעסט פון דערווייטנס און פון דער נאענט. און מיט רעזיגנירטע טריט גייט ער צום אויבן אן און וויל עפעס פרעגן…

איך שפאציר מיט, איך מוז הערן די איבעיא, אפשר קען איך העלפן….

זאג נאר וועלכע פון די צוויי איז א מזונות?

ביידע

די ווייסט אפשר דעם הכשר?

יא ביידע זענען וואלאווע איר קענט זעהן אויפן פעקל

ווער איז דאס דער וואלאווער? ער איז גוט זאגט מען?

יא זייער!

נו שוין

ער שפאצירט אוועק און נישט מער און נישט ווייניגער, ער לייגט ביידע צוריק, און דרייט זיך אויס צום פרידזשידער, און פאנגט אן צו וועלן ווילן וויילן א טרונק. און איך האב נישט קיין געדולד צו נאך אזא שפיל גיי איך ווייטער.

ביי די אייזקריעם פריזער שטייט א איד און לייענט א צייטונג, און ער דעקט עס איבער מיט א קליפבאורד מיט רעסיט’ס (ער זעהט אויס דערליווערט דא אהער זאכן און האט זיך אראפגענומען צייט צום לייענען. איך בלעים אים נישט ער ארבעט שווער) איך גיי נענטער צו זעהן וואס ער לייענט וווייל עס זעהט מיר אויס ער לייענט לינקס צו רעכטס און איך וויל נישט האבן אומזיסטע חשדות.

ווי נענטער איך קום (פארשטייט זיך מיט מיין רעקארדער טעלעפאן, ביזי ווי א קאקערוטש) רוקט זיך זיין קליפבאורד מער און מער, ביז ווען איך בין שוין דארט קען זיך דאכטן אז קיין צייטונג איז קיינמאל דא נישט געלעגן. איך ווער שוין מער נייגעריג, וואס באהאלט ער דארט?

אה! א שפאקטיוו! גוט אז ער באהאלט!

עניוועי, איך האב נישט געדולד זיך ארום צו דרייען אין די צייט וואס גארנישט ווערט נישט אינטערסאנט, און איך גיי ארויס דיסעפאוינטעד פונקט ווי ביים אריינקומען. איך וועל נישט קענען ריפארטן אויף אייוועלט גארנישט!!!

די איינציגע עצה צו מאכן דארט א שטיקל געפילדער וואלט געווען איך זאל ארויסלויפן אוםבאצאלט מיט עפעס, אבער דארט האלט איך נאך נישט….

מילא וואס זאל איך אייך זאגן? איר וועט מיר מוזן אנטשולדיגן און איך האף אז עווענטועל וועל איך יא באגעגענען א גוט שטיקל וואס זאל מיר אויפוועקן דעם פארשלאפענעם געדאנקען גאנג.

זייט מיר געזונט

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

מיין באזוך אין קהל מחזיקי הדת. ניו העמפשיר

גערעכט! גערעכט! איר זענט אלע גערעכט! איך האב אויסגעלאזט א גאנצע ארטיקל…

נאכן באשרייבן מיין וואקאציע אין ניו העמפשיר איז געקומען א פארלאנג צו שרייבן מער איבערן ביהמ”ד דארטן, וואס איך האב נישט געהעריג ערווענט אין מיין ארטיקל דעריבער וועל איך יעצט ענדיגן. כדי שלא יאמרו הבריות…

דער ביהמ”ד אין ניו העמפשיר אין בעטלעהעם איז א יחידה במינה, און נישט נאר איז עס היסטאריש, עס איז אויך אנטיקיש, איך מיין צו זאגן מען האט עס נאך קיינמאל נישט אפגרעידעד צו זיין א ביהמ”ד פון היינטיגן דור.

אריינקומענדיג, איך מיין ארויפגייענדיג די שטיגן (אדער אראפגייענדיג.. איר וועט שוין באלד פארשטיין) האב איך מיך אפגעשטעלט מיט שרעק און זיך אנגעכאפט מיט ביידע הענט אויף די האלצערנע פארשימלטע רעיל’ס ווייל איך האב געשפירט א דראנג זיך צו באשיצן פון א אומגעראכטענעם פלייט פון א טוץ מיט שטיגן, עס האט געשפירט ווי איך שפאציר אויף א האלץ וואס שווימט אין וואסער אן קיין ריכטונג. אבער נאכן זעהן ווי א בחור’ל לעבן מיר לויפט ארויף מיט איין אימפעט האב איך געזעהן אז די שרעק איז אומזיסט און זיך אנגעגארטלט מוהט און זיך דערזעהן אויפן פארטש.
פארטש האב איך געזאגט? נע! ענדערש א ריזיגע האלצערנע פייער סקעיפ, ווי ס’איז דא שיעפע טישן מיט אויסגעזיצענע בענק וואס זייערע קאלירן זאגן עדות אויף בעסערע צייטן.
איך שפאציר אריין אין ביהמ”ד און אזוי ווי איך פרוביר צו עפענען דעם טיר קלאפ איך מיך אן אין נאך א טיר וואס איז אזוי אויסגעשטעלט ווי א עמעזאן, כדי צו פארמישן די מוחות און איך בייג מיך איין ווייל אויב איז מען העכער 6 פוס קען מען אנדערש נישט אריינגיין, און איך שלייך מיך אריין אין פאדערצימער.

דער פאדער צימער: דא זעה איך שטיגן וואס אויב וואלט איך געהאט די גאטס צו פרובירן ארויף גיין וואלט איך עס געטון, אבער די פאביע וואס איך האב נאך פון די ערשטע שטיגן צוזאמען מיטן בילד וואס האט פאר מיינע אויגן זיך אנטפלעקט א רייע שטיגן אן קיין סדר פארדרייט און פארקרומט איינס גרעסער און צוויי קלענער האב איך מיך נישט געוואגט ארויף צו גיין.

פאר מיר ליגט א טישל וואס מ’פלעגט נוצן אין קינדערגארטן מיט די קליינע בענקעלעך, און אויב האט מען דעם טישל גענוצט אמאל אין קינדערגארטן איז עס געווען אין די צייטן פונעם רב הכולל, און אויף דעם טישל ליגט עקספייערטע קאווע און צוקער מיט מייענעיס, און קעטשאפ (דאס איז אויסער די קעטשאפ וואס ליגט ביי די ווינדאו, פון וואס אונז וועל מיר שפעטער רעדן) גראד דערנעבן איז דא א אלטמאדישער שאפע מיט לעדלעך וואס פארן אויף שטויב אנגעפילט מיט אלטע צוזאם געוויקלטע זילבער פעפער, גאר אלטע ראסטיגע בעטערי’ס און אמאליגע לייט באלפס, וכו’.
ארום און ארום איז באהאנגען מיט טאוולען ווי למשל: חמירא סכנתא מ’מוז באצאלן, בקשה מ’מוז באצאלן, אזהרה מ’מוז באצאלן, לייגט צו א פלייצע, מ’מוז באצאלן, לא תגנוב, מ’מוז באצאלן…. וכו’ אלעס ארום מ’מוז באצאלן בכל שום וחניכא דאית לי’ געבעטן ווארענונגען הסברים און סתם גוטע דזשאוק’ס ארום די נושא.

דער פרידזשעדער וואס ליגט דארט איז שוין יא מער א פארגעשריטענער, אנגעפולט מיט מעדני מלך, און געפרייזט מיט מחירי מלך, איך האב דארט געטראפן א ברוינפן גלעזל מיט לעבערלעך פאר מער ווי פיל עס קאסט א 6 פעק ביר’ס…

אויף דער זייט איז דא א בית הכסא ווי מען קען אריינגיין טאקע אבער אויב וויל מען זיין אויסגעדרייט דארף מען אריינבעקן, ווייל אינעווייניג איז נישט קיין קלער פון זיך דרייען. די כלים זענען פארגעשריטן ווייל עס קען פלאשן, אבער דאס איבריגע איז אלעס פונקט ווי עס איז געווען אינדערהיים…

איך שפאציר אריין אין ביהמ”ד און איך זעה א ריזיגע סטעידזש, און דערויף זיצט א איד הרב פנחס אלימלך ווייס, מיט א בלויע בעקעשע, און זיין ברילן אראפגעצויגן אויפן שפיץ נאז, און א ריזיגע קארדלעס טעלעפאן (די וואס עשירים האבן געהאט אין די 80ער יארן) מיט א אנטענע אין די האנט צוגענאגלט צום אויער מיט א דריי שטאקיגן פען וואס מאכט אים לופט פון די אנדערע זייט, ווייל די עיר קאנדישן אין ביהמ”ד איז פילייכט נישט געאייגנט פאר די קעפעסיטי.

איך שפאציר אריין אין פאליש. דער פאליש זעהט אויס ווי א האלץ קאמער אין חתם סופר’ס צייטן, און אינטער דעם איז דא א קליין קעכל גרויס ווי א לעכל, וואס איז אויסמאשטירט מיט פרידזשידער און אויוון פונקט ווי א נארמאלע קיטשן, נאר ווייל די כלים ארבעטן שוין נישט א לאנגע צייט ליגט אין פרידזשעדער ספרים וואס מ’דארף בינדן, און אויף די געז רענטש ליגט די קאפ’ס און פלעסטיג לעפלעך.

ווען איך בין ארויס פון פאליש האב איך פארגעסן זיך איינציבייגן, און מיין הוט, קאפל, גלעזער, און שיער נישט מיין קאפ זענען געפלויגן מיט קראפט צו דרום זייט, איך האב מיך ניטעמאל אויסגעדרייט קוקן ווער עס לאכט, נאר איין ליטוואק חצוף האט מיר געלאכט אין פנים אריין, וואס גייט מיך עס אן ער איז עניוועי נישט קיין חסיד.

איך זוך די מקוה, איך פרעג אפאר אידן, ביז איינער ווייזט מיר די קלארסטע דירעקציע’ס און איך נעם א ריכטונג צום מזרח וואנט! יא די מקוה איז אויף די מזרח זייט מיטן ארון קודש און 4 שטענדער’ס פאר אלע סארט רבנים, און א עקסטערע שטענדער וואס גיהער צו ר’ פנחס אלימלך אליינס.

פרעגט מיך נישט פארוואס די מקוה איז אויף מזרח צו דאס איז בכוונה צו שטראפן די שפעט קומער’ס אדער פשוט ווייל דער בויער האט געזוכט פלאץ אין ניו העמפשיר און עס איז אויסגעקומען פונקט דארט. וויאזוי עס זאל נאר נישט זיין ווען וועלט וואלט געווען וועלט וואלטן די רבנים געהייסן אז אין ניו העמפשיר זאל מען דאווענען אויף מערב זייט נישט עובר צו זיין אויף הלבנת פנים (פארשטייט זיך אז פנחס אלימלך’ס סטעידזש וואלט מען געמוזט רוקן)

איך בין שוין נעבן די טיר פון די מקוה, און איך זעה דריי באקסעס, איינס מיט אריגינעלע מקוה זייף, די צווייטע מיט קליינע כוסות שעמפו און די דריטע מיט שיין געפאקטע זייפלעך (עס האט מיך געמאכט טראכטן אז מ’האלט שוין אין 20סטן יאר הונדערט… וואס? אה ניין איך האב מיך טועה געווען ווייל אלעס אנדערש זעהט אויס ווי אין 18טן יאר הונדערט) דארט הענגט א צעטל בערך אזוי. זייף קאסט א דאללער שעמפו קאסט .75 סענט, און דאס איז א פריוואטע אונטערנעמונג גארנישט מיט מקוה געלט צו טון…. איך ווייס שוין נישט וועלכע קאסט און וועלכע נישט איך שטעל מיך פאר אז די סתם מקוה זייפל קאסט נישט און איך פארלאז מיך אויף מיינע עסאמפשן’ס איך נעם א האנטוך און נעם גרויסע טריט אריין אין מקוה. (מעלה: נישטא קיין טוירןסטייל טירן, קען זיין אז יא עס האט נאר נישט פלאץ צו ליגן ביי די מקוה…)

איך האב שנעל געטוישט צו קליינע טריט, ווייל מיט איין גרויסן טריט בין איך אדער אין וואסער אדער אין איינעם’ס העמד, איך שלייך מיך דורך צווישן פייפ’ס און מענטשן, און איך פאל ארויף אויף א שאקלדיגן באנק, יעדן’ס הוט פליט איך האב דאך נישט געמוזט וויסן אז די באנק שאקלט זיך, וואס ווילט איר פון מיר האבן. איך פאנג אן זיך צו גרייטן, איך וויל נישט אריין גיין אין גראפישע דיטעיל’ס אבער אנקומענדיג צום שויער האב איך געזעהן א צרה פאר די אויגן… אלס 6 פוסיגער אינגערמאן איז די קראן פון דעם שויער אויף א פאזיציע אז איך מוז אראפקוקן עס צו זעהן, עס האט מיר גענומען צייט צו טרעפן, און דערנאך אויסצוטרעפן וועלכע זייט מאכט הייס (לוילעך) און וועלכע זייט (אלע זייטן) איז קאלט. איך בייג זיך איין און דרייען און ענדיג שנעל אפ דעם מערכה, און מאך טריט צו דעם בור.

אוי דער בור, דער בור איז א ריכטיגער בור מיט אלע מפרשים, אין קורצן איז עס א גרויסע סאדע באטל אנגעפילט מיט שטיגן, עס זעהט אויס ווי מ’האט געסטארידזשט דארט שטיגן, און אזוי דארף מען קריכן אנצוקומען צו א ווינקל ווי עס איז דא גענוג וואסער צו מאכן די טבילה צוזאמען נישט ווי א מחט אויף די טרעפ (עיין מס’ מקואות).

איך קום ארויס איך פרוביר אנצוטון זיך אן דארפן נאס ווערן ווייל איינער טובל’ט זיך, און איך באמערק אז די פאטענטן זענען גארנישט אוועק צו מאכן, די אנכאפער’ס פון די מקוה ווי מ’כאפט אן אריינגייענדיג אין בור זענען גאר פייפ’ס וואס זיי פירן לכאורה דעם וואסער, און אויך זעה איך אז דארט ליגט א ריזיגע גארבעדזש קען אריינצולייגן האנטוכער, אבער עס איז פיל מיט בעל עגלה מיסט, און איך לויף ארויס פון מקוה מיט איין אטעם.
איך גיי נעמען א חסיד’יש ספר און זיך זעצן אויפן פארטש הנאה האבן פון די שיינע לופט. פארשטייט זיך א קאווע דארף איך אויך איך זוך די קאווע שטיבל. איך קום אן ווען איינער ווייזט מיר אז עס איז אויף די רעכטע זייט פון פארטש, איך וואלט געראטן פאר די באהערדע צו לייגן די אנכאפער’ס אויפן דאך אזוי ווי אויפן טרעין, ווי מ’כאפט זיך אן ווען די טרעין שאקלט, ווייל אויף דעם שיעפן פארטש אויב הייבט זיך פונקט איימיצער אויף פון די צווייטע זייט פארטש פון בענקל, וועגט אראפ מיין זייט און מ’כאפט א שאקל וואס קען זיין דעינדזשערעס.
שטייט דארט קליפ און קלאר אז די קאווע האט גארנישט מיט מקוה געלט, פריוואטע אינטערנעמונג (די צווייטע פריוואטע אונטערנעמונג אין וואס איך בלאנדזשע היינט אריין) און עס קאסט 75 סענט און נישט אויף בארג, מ’מוז באצאלן טבין ותקלין. פריידטס אייך נישט איך ווייס איר זענט העפפי אז א קאווע קאסט אזוי ווייניג אין די ווייטע ניו העמשיר. איך בין אויך געווען אבער ווען איך האב דעם קאווע שאל גענומען אין די הענט האב איך שוין געזעהן עס איז ווייט נישט קיין בארגעין.
אין די פייפעדיגע פרידזשעדער ליגט מילך, און נעבן דעם 3 פייפעדיגע קעסלעך, און ווען עס איז נישטא וואסער אין איינס איז גארנישט עס איז אודאי נישט דא אין די צווייטע אויך נישט. וכך הוה.
עכ”פ איך “ליג” מיט א חסידיש ספר האלב שיעף מיטן קאפ אויף פאראויס און האלט אן מיט איין הענט די קאווע עס זאל זיך נישט אויסגיסן צוליב די אומשטענדן, און מיט די אנדערע האנט די ספר זאל נישט אראפפליען פון שיעפן טיש, און פונקט דעמאלס באשליסט א אידל א ברייט ביינערדיגער דורך צו גיין דעם שמאלן פייער סקעיפ פארטש, און איך פלי מיט אלע מיינע חפיצים, און מיין קאווע ליגט שוין נענטער צום שכן’ס דירה ווי צו די ביהמ”ד.

אוי איז נאך דא אסאך צו שרייבן אבער פאר די וואס האבן געפרעגט איז דאס א התחלה. אויב ווילט איר איך זאל שרייבן וועגן די מאביל’ס און די פארקינג און די לעקטערלעך און די עירוב און די דאמפסטער און די גאנצע סטאר ווערטשאפט אין ביהמ”ד וועט איר מוזן בעטן שיין.

האט’ס מיר א גוטע נאכט.

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

ווער איז יענער?

שרעקליך און גרויזאם איז דער גורל נעבעך פון 6 אידישע ערליכע משפחות וואס האבן היינט פארלוירן נעבעך דעם דאך איבערן קאפ אין אונזער הייליגע שטאט קרית יואל.

היינט צופרי ווען די מאמע’ס האבן ארויס באגלייט די קינדערלעך אין חדר מיט א שמייכל און א ווארימען ברכה צו לערנען פלייסיג האבן זיי נישט געוואוסט נעבעך אז ביינאכט גייט מען זוכן ווי צו שלאפן!

ווען די אידישע מאמע האט נאכגערוימט דאס שטוב, האט זי נישט געוואוסט אויף וואס פארא חורבן זי גרייט דאס אלעס אן!

די צוזאמגעלייגטע וועש און אנגעפוהלטע פרידזשידער’ס. די אוועקגערוימטע געשיר און שיינע ציכטיגע בעט געוואנט. די שפילצייג פון די קליינווארג און די ספרים פונעם טאטן! די פאפירן די וויכטיגע און די פאר דאללער וואס איז געליגן אין שופלאד! אלעס אוועק מיטן רויך! ה”י.

איה סופר ואי’ שוקל! איז דען דא די ווערטער צו באגרייפן דעם אומגליק? איז דען מעגליך צו פארשטיין די טראומא אין די קעפעלעך פון די לעכטיגע קינדערלעך? די צוצעלע און באטעלע צו וואס זיי זענען געוואוינט! דאס קישעלע און דעקעלע וואס זיי גלייכן! אלעס אוועק מיטן רויך. ה”י.

זיץ איך און קלער און מיינע מחשבות פירן מיך אוועק העט ווייט! איך פרוביר ארויסצושלאגן דעם אומעט פון געדאנק, אבער וואו קען מען? איך קלער נאך טיעפער און טיעפער און ווי מער איך וויל פטור ווערן פון די פארפאלגענדע מחשבות זעה איך א בילד קלארער און קלארער, איך זעה א נעפל וואס קלארט זיך אויס, וואלקענס רוקן זיך צי דער זייט און עס באווייזט זיך א בילד:

א בילד פון א טאטן געבינדן אין קייטן מיט זיין קליין לעכטיג צארט אינגעלע ביי די זייט געבינדן פון די אנדערע זייט און אין זייערע מיילער אנגעפוהלט מיט וואטע און שמאטע זיי נישט צו לאזן רעדן אדער שרייען.

דער טאטע א לעכטיגע צורה מיט א קעניגליכן הדרת פנים און טיעפע קנייטשן אויפן שטערן ווינקט פאר דאס קינד מיט שוועריגקייטן אז ער זאל זיך צורוקן נענטער צו אים, און ער האפט אזוי ארום מיט דאס קינד’ס קייטעלעך פרובירן צו דורכברעכן זיינע קייטן און אזוי ארום רעטן זיך מיט דאס קינד פון זייערע פאנגער.

דאס קליין קינד פארשטייט נישט וואס דער טאטע פארלאנגט, דער טאטע מעקעט און העקעט ווייזט מיטן אויג און מיטן גאנצן געבוי, אבער דאס קינד פארשטייט נאך אלס נישט.

עס ווילט זיך מיר אריין שפרינגען אין בילד און ארויסהעלפן אינעם האפענונגסלאזן מצב. אבער קען איך דען? עס איז נאר א בילד! שטיי איך אזוי פארקלערט און קוק זיך צו וויאזוי וועט זיך דא ענדיגן דער מצב.

דער טאטע זעהט נעבן זיין פלאץ א ליכטעלע און כדי צו מאכן דאס קינד וואכזאם און אים אהער שלעפן נאענט מאנעווירט דער טאטע אז דאס ליכטל זאל זיך איבערדרייען און דאס פייערל פאנגט אן צו פארשפרייטן רויך און א פייער גערוך. דאס קינד קוקט מיט פארצערטע אויגן און דערשראקענע בליקן אבער רירט זיך נישט פון פלאץ… ער ווייסט נישט וואס צו טון.

אינגעלע! שריי איך מיט נישט מענטשליכע כוחות. לויף אהין צו דיין טאטן! דערשטיק דאס פייערל און אזוי וועט דיין טאטע דיך קענען ראטעווען!

דער טאטע זעהט אז דער מצב איז האפענונגסלאז רוקט ער זיך צוביסעלעך און מיט שווערע מאנוווערן גיסט ער אויס דאס טעפעלע וואסער וואס ליגט נעבן אים און דאס פייערל לעשט זיך אויס. מיט פארטרערטע אויגן קוקט דער טאטע אויף זיין קומענדיגע אפציע ער דרייט זיך אויס און ווארפט זיך אום פון בענקל, ער האפט דאס קינד וועט נענטער קומען אים העלפן זיך אויפשטעלן. דאס קינד קוקט אין די ווייטעניש מיט פארווייטאגטע בליקן. ער לאזט טרערן אבער ווייסט נישט וואס ער קען טון צו העלפן! ער קען דען דעם גרויסן טאטן אויפשטעלן?

דער טאטע זעהט דעם מצב האט ער נישט קיין ברירה און רוקט זיך מיטן בענקל אהער און אהין און גיט דאס בענקעלע פון קינד א שאקל און ער פאלט צו דער זייט. דער טאטע האפט אז ביים פרובירן זיך אויפצושטעלן וועט ער געפאלן נענטער צו אים און אזוי ארום וועט ער קענען אויפברעכן די קייטעלעך. אבער… דאס קינד בלייבט ליגן פארקלערט! ער ווייסט נישט וואס צו טוהן! וואו שטעלט מען זיך אויף מיט געבינדענע הענט?

און. אזוי זעה איך איינס נאכן צווייטן דעם טאטן’ס עצות פאלן דורך! ביז ווען עס געלונגט דעם טאטן ארויסצושפייען די וואטע פון מויל און ער נעמט זיך זאגן:

קינד מיינס! וואס זעהסטו דען נישט? איך האב שוין געווינקען דיר מיט פייער און מיט וואסער! מיט אומווארפן דיך און אומווארפן מיך און נאך אזוינע אופנים וואס איך וואלט קיינמאל דיר נישט געוואלט טון! אבער וואס האב איך דען געוואלט? נאר זאלסט דיך רוקן א טראפעלע נענטער! איך זאל קענען ברעכן די קייטן.

גיב דיך א קליינטשיגע רוק און מיר וועלן זיין פריי!

קום א טראפיטשקע נענטער. און מיר וועלן זיין פריי!

און דאס בילד איז צוגאנגען פאר מיינע אויגן. איך פארשטיי שוין אלעס! דער טאטע ווינקט! ער מאנט! קינד מיינס רוק דיך א טראפעלע נענטער! לאמיך צוברעכן אונזערע קייטן! און וואס טוט דאס קינד? ער באדויערט דעם מצב אבער קען גארנישט מער טון ווי דעם.

טייערע ברודער א פייערל א ווינטעלע א משפט’ל אלעס זענען ווינקן דער פראבלעם איז נאר אז מיר מיינען אלס אז ס’איז א וואונק פאר “יענעם” רוקט אייך א טראפיטשקע נענטער וועט איר זעהן וועם דער ווינק מיינט!

זאל מיר שוין אלע געהאלפן ווערן מיט א שכל הישר און ברענגען די גאולה שלימה בקרוב אמן

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

הערט א מעשה אן אינטערסאנטער

(געשריבן געווארן אין שאטן פון שטורעם סענדי)
אויף איינע פון די קאסעטן פון ר’ יוסף משה כהנא איז דא א ניגון:

הערט א מעשה אן אינטערסאנטער, וואס מיט יארן צוריק האט פאסירט.
דער גרויסער מגיד ר’ ישראל סאלאנטער, האט אמאל שפעט ביינאכט שפאצירט.
פונדערווייטנס זעהט ער א לעכטעלע ברענט, געמיינט מסתמא וואוינט דארט א צדיק נסתר.
געקומען נענטער האט ער דערקענט, אז דאס איז יענקל דער ארימער שוסטער.

יענקל יענקל ס’איז שפעט אויף דער נאכט, די לעכט וועלן זיך שוין באלד אויסברענען
מארגן די זון שיינט און לייכט, פאררעכטן שיך וועסטו קענען וכו’.

זאגט ער כל זמן עס ברענט די לעכט, פאררעכטן די שיך איז דא זמן
די טענה פון רבי’ן איז נישט גערעכט, ווייל ווער ווייסט וואס וועט מארגן זיין…

אזוי זיצנדיג אין די פינסטער אין די טעג נאך ר’ סנדר’ס וויזיט, האב איך אנערקענט אז ערשט יעצט פארשטיי איך וואס דער ר’ יענקל האט גערעדט, און וואס לעכט בכלל מיינט, און איך האב באשלאסן צו מאדיפייען דעם ניגון צום מצב. וזה החלי:

הערט א משה א אינטערסאנטער, וואס האט נאר וואס ביי אונז אין שטאט פאסירט
דער גרויסער ווינט ר’ אלכסנדר, געקומען, און געבלאזן, און שטארק פארפירט
געמיינט האמיר ער איז א דמיון, זיך גערישט מיט א שמייכל עס וועט זיין אזוי אינטערסאנט
קופקעלעך געשמועסט ביי יעדן מנין, ווייטער א אויפגעבלאזענע וועטער באריכט געזאגט היינט

ווען דער ווינט אזי אנגעקומען האבן מיר ערשט געזעהן, אז דאס מאל אנדערש איז ער גאר א ווילדער
נאס דורכגעווייקט אלעס וואס איז נאר טרוקן געווען, און אויף די שטילע טייכן א רעש א געפילדער
הייזער פארן און וועגענער שטייען, ווייער’ס הענגען און דעכער ליגן
מענטשן טוען זיך אן א קאפ ארום דרייען, קיין קאנע געז איז נישטא צו קריגן

(העכערע פאל)

מען זיצט ביי די ליכט און מ’קוקט אויף די שאטן’ס, דער לעפל קומט אן אין נאז פריער אדער שפעטער
איבער טרוקן ברויט און וואסער ווער דארף דען געבראטן’ס, ווען קאכן קען מען אויך נאר אויב מ’האט א דזשענערעיטאר
מ’קען קיין וועש נישט וואשן נישט ביגלען נישט סטארדזשן, מ’קען נישט לייענען ביים עסן ביי אזא ליכטיגקייט א בלאסער
ניטאמאל דעם טעלעפאן קען מען ריטשארדזשן, און מ’קען נישט הערן אפילו קול מבשר

ווייל כל זמן עס ברענט די לעכט, עפעס זעהן איז נאך שייך און מעגליך
ווילאנג די קאמפעני זייערע טראנספארמער פאררעכט, וועט איר נוצן לעכט טאג טעגליך
כל זמן עס ברענט די ליכט, איז יעדע טריט א טירחא יתירה
מ’קען נישט טרעפן וואס מ’זוכט, אפילו אנהייבן צו פרובירן איז א עבירה….

(שטילערע פאל)

דרייט זיך א טאטע אין שטוב ווי א קאפיטאן, אויף א שיף צובראכן אן קיין רודער
אין די פינסטערע שטוב אן קיין שום פלאן, צורידערט צושויבערט אויסגעמוטשעט א מידער
ער וויל גיין זיך לייגן די קינדער זענען שוין רואיג, ער גייט פוצן די ציין ער טוט דאך דאס יעדן טאג
הערשט זעהט ער צו וואס ער טויג, ווען אנצוקומען צו די ציין איז אים אויך א גאנצע פלאג

די לעכטיגקייט פעלט אויס ער קען זיך נישט באגיין, עס וועקן זיינע געדאנקען אסאך שנעלער
איך קען טאקע נישט אלעס טון יעצט באקוועם אליין, אבער א צווייטער זעהט מיך אויך נישט מיינע דורכפעלער
פון הימל ווייזט מען מיר לעב נישט פאר יענעם, אין די טונקל איז יעדער גלייך לעב נאר פאר דיר
ווען די לעקטער’ס ברענען טוט אויך א קנאה’לע ברענען, מ’קוקט אויף יענעם אן א שיעור

(העכערע פאל)

דער יצר הרע זאגט פארן מענטש קוק אויפן שכן, ער איז אזוי געראטן אזוי שיין אהער געשטעלט
ווען די לעקטער’ס זענען פארלאשן מען קען קוים זיך אליינס אויפזוכן, זעהט מען ערשט ווי נישטיג איז די גאנצע וועלט
מ’האט צייט פאר ישוב הדעת זיך איבערצוקלערן, צו גרייט איך מיך גוט פארן מיין אמת’דיגן תכלית
צו פון מקנא זיין יענעם וועט מיר עפעס בעסער ווערן, וואן דאס פאראורזאכט נאר פגעים און מחלות

ממילא כל זמן די לעקטער’ס נישט ברענט, איז צייט צו טראכטן מיט ישוב הדעת
באקענט אייך אליינס מיט ווער באמת איר זענט, און קוקט נישט אזויפיל וואס וועט זאגן די גאס
ווייל כל זמן שהנשמה, ווי לאנג די נשמה איז ביי מיר
וויל דער יצר דער טמא, איך זאל מיך נאר זארגן וואס עס טוט זיך ביי דיר.

מודה אני לפניך רבון כל המעשים אדון כל הנשמות

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

קאטאסטראפע

אויב דאס הייסט כ’טאסטראפע, וואס איז טאסטראפע אליינס?

יא! דער כ”ף הדמיון איז אסאך מאל א שטארקער מגיד, און לערנט אונז גאר אסאך. אין די טעג ווען יעדער פרובירט ארויסצוברענגען דעם מצב אויף די שרעקעדיגסטע און עקלדיגסטע אופנים פרובירנדיג צו זיין מער קאנטרעווערסיעל ווי דער קאלעגע, איז וויכטיג צו קלויבן ווערטער און ארויס נעמען פונעם מצב דעם האלב פולן גלעזל, ווי איידער די האלב ליידיגע.

עטליכע יאר צוריק האמיר געהערט, געליינט, און געזעהן אין די נייעס, איבער דעם טויטליכן צונאמי וואס האט באטראפן די פיליפינען. דער צונאמי וועלכער איז געקומען אן קיין פריערדיגע ווארנונג האט געחתמ’ט 250.000 און מער מענטשן צום טויט, אין קארגע 15 מינוט…

די פיליפינען איז א נאמען פון א פלאץ. (פאר די וואס ווייסן נישט) דארט וואוינען מענטשן פון פלייש און בלוט, וואס עסן פרישטאג מיטאג, און נאכטמאל יעדן טאג פונקט ווי איבעראל אויף די וועלט, און ווען אונז האמיר געהערט די נייעס, האט עס אויסגעזעהן ווי עפעס וואס האט פאסירט אויף פלאנעט מארס… מיר האבן געטונקען די פאטעיטע טשיפ’ס אין קעטשאפ, און געמישט דעם צייטונג צו זייט … ווי פארזעצונג קומט, און ווען מיר האבן געענדיגט לייענען זענען מיר געגאנגען צום קומענדיגן שטיקל נייעס, איבער עפעס א גניבה וואס איז פארגעקומען אין קווינס.

לייענענדיג די נייעס דעמאלס איז מיר אויפגעקומען א שרעקעדיגע עגבערנדיגער געדאנק… וויאזוי קענען מיר אנגיין געהעריג מיטן לעבן, און ווייטער לייענען. ווען אין דעם זעלבן צייטונג ווערן מיר אינפארמירט איבער א פערטל מיליאן טויטע “מענטשן”? נישט אז איך האב רחמנות געקריגן אויפן גוי מער ווי אויפן איד, ח”ו. לא תחנם גייט ווייטער אן, אבער אידן האבן דאך א מדת הרחמנות וויאזוי עס זאל נאר נישט זיין, און ווען די דראמא פון א גניבה אין קווינס ווערט באריכטעט אויפן זעלבן דראמאטישן שטייגער ווי די טויט פון 250.000 מענטשן שטעלט זיך די פראגע, וואס איז נייעס? און וואס איז א אויפוועקונגס רוף?

איך געדענק יא ווי איך האב געלייענט פארשידענע מוסר שרייבער וועלכע האבן געברענגט ראיות ברורות און הוכחות אז דאס וואס פאסירט אין די ווייטע עקן פון די וועלט וואס מיר האבן אפילו קיינמאל נישט געוואוסט עס עקזיסטירט, און ווען נישט דעם אינטערנעט וואלטן מיר נאך היינט נישט געוואוסט אפשר אז עס האט אמאל עקזיסטירט, דאס איז נאר אונז צו מאנען און דערמאנען אז אית דין ואית דיין.

די טריפה’נע אינטערנעט און קאמיוניקאציע מיטלען וואס הקב”ה האט געלאזט דעם שטן ברענגען אויף דעם עולם השקר, איז פאר א סיבה באשאפן געווארן, עס האט אונז געוואלט געבן די געלגענהייט צו וויסן זאכן וואס פאסירן העט ווייט פון אונז, און מיר זאלן זיך דערפון אראפלערנען א מוסר השכל און פארשטיין אז מ’מאנט פון אונז עפעס.

עס איז דורך א קורצע צייט און בתוכינו אין די יונייטעד סטעיט’ס, כאטש וואס עס איז א חלק פון די אמעריקאנער שטאטן, איז עס נאך פארט ווייט פון אונז און מיר וואלטן נישט געוואוסט עס עקזיסטירט (אפשר?) די שטאט “ניו ארליענס” וואס איז געשלאגן געווארן מיטן שרעקליכען האריקעין קאטרינא, און הונדערטער טויזנטער זענען געבליבן, דאכלאז, שוצלאז, לעבנסלאז, ארבייטסלאז, און אלע אנדערע לאזן…

דאס איז שוין געווען עטוואס נענטער צו אונז, כאטש נאך ווייט, אבער מיט קאמיוניקאציע, איז עס געווען א סקרוך אין די ביינער צו הערן אז אין די גאלדענע אמעריקע קען א שטאט ווערן אזוי פארווישט אן קיין שום עצות (פירט מיך נישט אריין דא אין פאליטיק, ווייל בוש וואלט פונקט ווי סיי וועלכע אנדערע פרעזידענט, נישט געקענט העלפן די באפעלקערונג אין ניו ארליענס… עס איז געווען א יד ד’ און עס האט נישט געהאט קיין שום אויסוועג נאר אזוי ווי עס האט פאסירט, און עס איז דא אסאך איבערווייזן אויף דעם ואכמ”ל)

אין די צייטונגען זענען די ווערטער אויף די פאדערשטע בלעטער געווארן געדרוקט מיט באלד סייז 400 אותיות אדער מער מיט רויטע טינט צו דראמאטיזירן דעם שרעקליכן מצב איבער קאטרינא, און אין די מוסר אפטיילונגען איז געווען שטאף פאר אפאר חדשים. ווייטער אין די מקואות האט מען זיך געקראצט די פוס און געשמועסט פון קאטרינא און אין די זעלבע צייט אויך פון א געפערליכע אנטיסעמיטישער פאליסמאן וועלכער האט געגעבן טיקעט’ס אויף ווייט עוו. ממש עק וועלט.

וויל איך דען זאגן אז מ’זאל לייגן אלעס אויף האלט ווען עס פאסירט עפעס שרעקליך? ניין! איר האט שלעכט פארשטאנען! אט וועל איך אייך קלאר שטעלן וואס איך וויל ארויסברענגען.

מ’זאגט נאך פון צדיקים אז וויאזוי עס אידישט זיך אזוי גויאישט זיך, און אז ווען אין בעלז האט זיך א איד געלייגט א שנירל אויף די שיך האט זיך א משכיל געשמד’ט רח”ל אין בערלין וכו’. לאמיר אריינקלערן אין די וועגן וויאזוי נייעס ווערט געדעקט און וואס איז די סיבה, און וואס דארף דאס ברענגען.

יארן צוריק, איך רעד פון 100 יאר צוריק, ווען עס איז געווען שרעקליכע נייעס אויף איין זייט וועלט, אדער אפילו איין זייט לאנד, און אמאל איין זייט פון די אייגענע שטאט, האט די צווייטע זייט אפילו נישט געוואוסט אז עפעס האט פאסירט, ווי מיר האבן אלע געהערט און געלייענט אפילו אין די צייטן פון די וועלט’ס קריג, ווען מ’האט נעבעך פארטיליגט קהלות קדושות אין פוילן, זענען נאך די אונגארישע אידן געזעצן און געטינקען חלה אין קאטשוניו און נישט געוואוסט אז די צרה איז נעבעך אזוי נאענט (איך מאך נישט אוועק קאטשעניו איך נוץ עס נאר אלס א נקודה)

האט מען דען געקענט פארלאנגען אז מענטשן זאלן זיך צוזאמקלויבן, און באטראכטן דעם מצב און תשובה טוהן, ווען מ’האט קיין מצב נישט געוואוסט? יא עס זענען געווען געוויסע שמועות, איבער רציחות, ל”ע, אבער האבן דען אידן באגריפן ווי ווייט דער מצב האלט? אין יעדע שטאט איז געווען א נייעס טרעגער, וועלכער האט געברענגט און געטראגן ווי דאס הארץ האט אים געגלוסט, און ווען א קאטאסטראפע האט געטראפן אין א ווייטער מדינה, האבן מענטשן געהערט די נייעס אין איין שורה ווי למשל: אין אוקריינע איז געווען א ערד ציטערניש מיט צענדליגע טויטע. חזק חזק. מ’האט נישט געהערט קיין גרויזאמע דעטאלן, מ’האט עס געמוזט אננעמען אדער נישט אננעמען פון די זעלבע נייעס סאורס ווי די אפענע ליגנטס.

ווען מ’האט געהערט אז מענטשן זענען אין א געפאר, אדער אז עס איז ל”ע געשען א אומגליק, האט מען געהערט די ווערטער פון א טעלעגראם. אין קורצן און אין שארפן, פונקט וויפיל עס איז גענוג געווען צו לאזן אפן פארן דמיון צו טראגן ווייטער דעם דמיון ביז ווי מ’וויל.

היינט! אנשטאט צו לאזן דעם מענטש אליינס אויסדמין’ען ווייטער וואס טוט זיך, זיצן בעלי דמיון און בעלי תמיון, און אלע זייערע פארקניפטע און פארפייניקטע מחשבות לייגן זיי ארויף אויפן געוועב, און דאן ווערט דאס געפיטערט צו אונז אריין אין די הייזער. ווייסן מיר דאך יא די נייעס מיט אלע קליפערליך, און יעדער באריכט ווערט געשאצט לויט ווי שטארק עס האט געקענט אפשרעקן אירע לייענער’ס, און אלע ארבעטן מיט אלע טאלאנטן צו פארניכטן אונזערע געפילן מיט גרויזאמע דעטאלן.

פרעגט זיך די שאלה: צו ווען מיר לייענען די גרויזאמע דעטאלן פון א צונאמי אין די פיליפינען אדער א ערד ציטערניש אין יאפאן פארשטייען מיר די סיבה על מה עשה ד’ ככה אז מיר זאלן די זאכן וויסן? פארוואס וויל השי”ת אז מיר זאלן זיין אינפארמירט וואס די ליידן פון די יאפאנישע שקצים זענען, אזוי פונקטליך?

איז נישט די סיבה אז מיר זאלן קענען תשובה טוהן? איז נישט די סיבה צו זעהן אז יש מנהיג לבירה, און אז מ’דארף כסדר תפלה טוהן, און זיך נישט פארלאזן אויף תהלים כולל’ס און חצות כולל’ס און כיבוד אב ואם כולל’ס און דאווענען כולל’ס וכו’. (אלע פיינע זאכן, איך אליינס האב שוין גענוצט, און איך מיין נישט ח”ו אינטער צו רייסן, אבער מיר דארפן דאך אליינס אויך עפעס טוהן)

ווען מיר פארציילן די ניעס פאר אונזערע קינדער, ווערט עס פארציילט מיטן ערנסטקייט ווי אמאל ווען מ’האט קוים געוואוסט וואס די ריכטיגע נייעס איז? אדער דערציילן מיר עס מיט די סייקאטעראפי וואס מיר פיטערן אונזערע קינדער אז זיי זאלן ח”ו נישט מיינען אדער טראכטן אז מ’מיינט אונז דא איין מינוט?

איז נישט צייט זיך אראפצוזעצן און זאגן: קינדערלעך טייערע, יא! די אלע זאכן קענען פאסירן און מיר דארפן תשובה טוהן תפילה טוהן, מצות טוהן, אזא השי”ת זאל אונז באהיטן פון אלעם בייזן, און מיר דארפן ערליך לייענען קרי”ש און ערליך נאכזאגן איש”ר כדי צו קענען האבן זכותים אויך ווען מ’דארף זיי.

אט איז געקומען דער טאג! אט איז געקומען דער צייט ווען ביי אונז אין חצר האט זיך אריינגעבראכן א שרעקליכער ווינט וואס ווערט גערופן לויט אלע שאצונגען “דער ווינט פונעם יאר הונדערט” און האט אנגעזייעט חורבנות און געקאסט נעבעך קרבנות ה”י, און עטליכע בלאק’ס אוועק האבן מענטשן פארלוירן זייער האב און גוט’ס און געבליבן אן קיין דעכער אויפן קאפ, עטליכע גאסן אוועק האט אפגעברענט 100 הייזער אויפאמאל, און אויף עטליכע גאסן אוועק זענען מענטשן נאך געשטראנדעט צווישן הימל און וואסער… פארשטייען מיר שוין יא אויפן ווינק? זעצן מיר זיך אראפ מיט די קינדערלעך און מיר פארציילן עס ווי א טשאדעלע באדעלע מעשה? אדער זעצן מיר זיך אראפ מיט א ראשית חכמה, חובות הלבבות און מיר קוקן און זוכן דעם רעצעפט, און מיר פרעגן, על מה עשה ד’ ככה?

אין די זעלבע צייט וואס מיר דאנקען און לויבן דעם אויבערשטן וואס האט אונז געהיטן פון די שרעקליכע קאנסעקווענצן וואס אונזערע אנדערע טיר שכנים האבן געליטן, דארפן מיר דאך געדענקען אז די התראה איז געקומען אזוי נאענט איז צייט תשובה צו טוהן…

פאר איך ענדיג: איך בין נישט קיין מוסר זאגער, איך בין נישט קיין מגיד שיעור, אבער “איך בין אויך נישט משוגע”, און ווען ס’שרייט אין אויער, הערט מען. ווען עס טאנצט פאר די אויגן, שווינדלט מען. און ווען מ”רופט פון אויבן פאר תשובה, כאפט מען א תהלימ’ל און מ’בעט ביים רחום וחנון ער זאל שוין אויף אונז רחמנות האבן, און אונז אלע שיקן די ריכטיגע ישועה מיט די גאולה קרובה. אמן

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

האט איר א מעטרא קארד? באזוכט שומרי שבת!

געוויינליך ווען מ’זאגט א גוזמא, איז עס עפעס וואס איז באמת נישט געווען אבער כדי ארויסצוברענגען א נקודה איז מען מגזם. מיר שרייבערלעך האבן א ספעציעלן חוש אין גוזמאות, און שטארקע גוזמאות וואס קענען איינעם ארויסנעמען פון גלייכגעוויכט. נעכטן נאכט האב איך אבער די ערשטע מאל אין א לאנגע צייט מיטגעלעבט א “גוזמא” במילואו…

איין גוזמא? אה! א שיינע פאר, אדער גאר אסאך! (ווענדט זיך וואס פארא בעל מגזם איר זענט…)

איך האב אריינגעבלאנדזשעט אין א ביהמ”ד’של אין בארא פארק, מיטן נאמען “שומרי שבת”. נישט אז איך בין נאכקיינמאל נישט דארט געווען אדער איך מיין אז איר זענט נאך קיינמאל נישט דארט געווען. אבער ווי נאר איך האב אריינגעטרעטן אין דעם ביהמ”ד האב איך פארלוירן מיין ריכטיגן נאמען און געשפירט אז איך מוז יעצט אנטון דעם “זאלץוואסער” הוטל, און אבזערווירן גוט, צו קענען דאס אריבערברענגען לייוו צו די לייענער’ס.

זוכנדיג דעם ביהמ”ד פרעג איך איימיצן ווי קען מען יעצט כאפן א מנחה דא אין בארא פארק? זאגט ער מיר נעמען פון עטליכע בתי מדרשים אין די געגנט, און צום סוף גיט ער א לייג צו אז ער קען מיר נישט געראנטירן ווען די בתי מדרשים האבן מנין, אבער אויב בין איך א אמת’ער ערליכער איד וואס איז מדקדק זאל איך לייגן די פוס אויף די פלייצע און לויפן קיין 53 צווישן 13 און ניו יוטרעקט און דארט וועל איך שוין טרעפן איינמאל מנין, און איך וועל לכאורה דארט קענען האבן גענוג מנין פאר א גאנץ יאר…

פרעג איך אים: אפשר גיט איר מיר דעם עקזעקט סטריט נומבער, איך וויל נישט דארפן זוכן… קוקט ער מיך אן מיט א שמייכל און מעסט מיך אפ פון אויבן ביז אונטן: יונגערמאן! די ביזט נישט פון אמעריקע? אה יא? זאגט ער מיר: די וועסט זעהן אויף איין זייט גאס א פלייש געשעפט ווי מ’פארקויפט געשאכטן פלייש, און אויף די צווייטע זייט גאס וועסטו זעהן א פלייש געשעפט מיט לעבעדיג פלייש, די דארפסט אריינגיין אין די לעבעדיגע… די וועסט עס זעהן… די וועסט עס שפירן… די וועסט עס הערן… די וועסט עס נישט פארפאסן… און אויב די גייסט דורך 13 ביי 54 און די ווייסט נאך אלס נישט ווי שומרי שבת איז זאלסטו זיך ציפן צו זעהן צו די ביזט נישט געשטארבן…

שוין איך גיי! בעסער געזאגט איך לויף! עס איז שפעט איך דארף דאווענען מנחה… און איך שטיי שוין 2 בלאק’ס אוועק פון דעם “לעבעדיגן פלייש געשעפט” און איך זעה שוין וואס מיין ידיד האט געמיינט צו זאגן… עס גייט מוזיק, עס הענגען לעקטערלעך, עס איז הויך יו”ט, קולות הער איך ביז אהער, איך קען נאר נישט וויסן נאך צו די קולות זענען פרייליכע אדער אומעטיגע… עס שלענגלט זיך א טרעפיק ווי 5טע עווניו אין מאנהעטן, און עס זיצן אינדרויסן פון דעם שומרי שבת שול אסאך מיט בענקלעך און אסאך מיט טישן, און מאנכע דרייען זיך סתם אזוי ארום און שרייען… איך באשלוס אז איך מוז מיך אפשטעלן און הערן און זעהן קלארער דעם בילד.

אזויפיל פעדלער’ס אויף איין גאס איז א גיניס בוק וואלד רעקארד אבער עפעס פאנג איך אן צו שפירן אז ארום דעם ביהמ”ד טראגט אלעס די זעלבע צורה. סיי דער מיטן הויכן הוט וואס גייט נאך געלט פאר די וויכטיגסטע צוועק פון די וועלט, און סיי דער פעדלער וואס האט אנגעצונדן אראבישע מוזיק, און דער אידל וואס טענהט אז ער האט פארלוירן זיין דזשאב און דארף געלט אויף שבת (א רחמנות ווער עס האט געטראפן די דזשאב…) אלע אינאיינעם האבן איין זאך גלייך. “דעם שומרי שבת שמייכל” וואס איך האב גלייך קענען געלערנט דארט נאך אויפן גאס. ס’זעהט עפעס אויס ווי יעדער קען זיך, נישט קיין חילוק צו מ’גייט מיט א דאשיק א היטל אדער אן א קאפ, אלע פארשטייען זיך אויפן ווינק און איך זעה מיך ארום ווי א יון אין די סוכה דא.

אוי וויי וואס שטעל איך מיך אפ איך דארף דאך דאווענען ווער ווייסט צו איך וועל נאך טרעפן מנין. איך פליה צו א טיר, איך מיין דאס פירט אריין אין ביהמ”ד פאר די איינציגסטע סיבה ווייל מ’זעהט נאר קלעבעכטס פון צעטלעך אלטע און נייע מודעות אויף דעם ווייס איך דאס איז לכאורה איינע פון די טיהרן צו דעם ביהמ”ד.

איך וויל אריינלויפן אבער ווי וואס ווען עס איז נישטא ווי צו לויפן, איך לייג אריין איין פוס אין שול און איך שטיי צווישן צוויי אידן, איינער קלאפט נאך סלח לנו פון מנחה און א צווייטער שרייט שוין ברוך ד’ המבורך פאר מעריב, און אויפן בימה שטייט א אידל מיט א מיקראפאן (איך מיין אז ער נוצט דאס צו מאכן זיין קול “שטילער” ווייל אז נישט ווייס איך נישט צו וואס מ’דארף א מייק פאר א ד’ על ד’ שול) און פאר מיר שטייט א איד מיט א ריזיגן וואקער פרובירט דורך צו שלייכן זיין וואקער צווישן צוויי בענק און 4 חתונה בענקלעך…

אויבן אן זיצט א אידל מיט עירפאון’ס און ציילט עפעס געלט, און אויף די אנדערע זייט שטייט א איד וועם איך האב גוט געקענט… פון ווי קען איך אים? ? ? איך קען מיך נישט דערמאנען!!! אה! איך געדענק שוין! איך האב געזעהן זיין בילד אין די “מחניים ערציילונגען פון צדיקים” עס איז קלאר ער, דארט שפילט ער א ראלע פון א קרעטשמער אין די אלטע היים… דא זעה איך אז ער איז גאר א בארא פארקער אידל… איך קען נישט אראפנעמען די אויגן פון אים. איך האב געמיינט אז ער איז א קאריקטור, איך האב נישט געוואוסט אז ער עקזיסטירט דא בינינו….

איך זוך א מנין מנחה! און איך הער שרייען: מנחה אונטן! מנחה אינמיטן! מנחה אויבן! איך קוק מיך ארום איך זוך א סינק זיך אפצו וואשן די הענט פאר איך גיי אראפלויפן אונטן דאווענען. און איך זעה א קליינעם וואסער האלטער (אביסל גרעסער ווי די וואס מ’הענגט ביי די עמודים זיך צו טונקען די הענט אינמיטן דאווענען) מיט טעפלעך… דאס איז א סינק… אודאי עס איז נישטא קיין פלאץ פאר מער פון דעם. און עס שטייט דארט א ליין פון 3 מענטשן וואס ווארטן זיך צו וואשן, און זיי גיבן אין די זעלבע צייט אכט נישט אראפצופליען אלע שטיגן וואס פאנגט זיך אן גראד ביים סינק, אזוי אז זיך צו וואשן שטייט יעדער מיט איין פוס אויף א טרעפ אראפציהר.

אין די זעלבע צייט הער איך אז מ’ענדיגט יעצט אונטן עלינו, און אין דעם שמאלן קארידאר מיט שטיגן מארשירן ארויף א סארטאציע פון אלע מיני מענטשן אויף די וועלט, עס קומט און קומט און קומט, עס זעהט אויס ווי איך גיי מיך אינטן טרעפן אין א ריזיגן חתונה זאל, אזויפיל מענטשן קומען יעצט ארויף. אין א וועג פריי איך זיך ווייל איך וויל דאך האבן פלאץ סאו איז גוט אז יעדער קומט יעצט ארויף. ניין? אבער איך מוז דאך קענען אראפגיין און דער אידל וואס פאנגט יעצט אן ארויף צו קומען לאזט נישט איבער קיין שום מקום פאר איינעם אראפ צו גיין…

ענדליך איך בין אונטן און מ’האלט בייי קדיש… פלוצלינג! א אויסברוך פון קדישים! איך הער דעם גאנצן שוהל זאגן קדיש! יעדער שרייט, איינער זאגט יתגדייל א צווייטער יתגאדעיל, א דריטער יתגאדעעעל אבער אלע זענען מכוון צום זעלבן, און עס רייסט זיך קדישים ביזן הימל… איך האב נישט קיין צייט איך דריי אן דעם גארטל און עס נעמט מיר א מינוט צו כאפן אז איך כאפ צוזאם נאך א איד מיט מיר אין גארטל, עס איז באמת נישט מעגליך צו דרייען דעם גארטל עס איז נישטא קיין פלאץ… איך האב א עצה איך דריי מיך אליינס, און איך מאך מיך ווי איך וויל פשוט עפעס זעהן אויף די אנדערע זייט, און מיין גארטל וועערט אנגעדרייט.

אזוי אויסדרייענדיג זעה איך ווי א אידל מיט א טשופרינע אויפן קאפ שרייט פאר זיין חבר אז ער האט אים געכאפט א גוטע פלאץ… איך ווינדער זיך וואס הייסט דער כינוס איז שוין געווען און כ”א כסלו איז שוין אויך נישט אראונד די קארנער… ווי האט ער אים געכאפט א פלאץ? אה איך זעה שוין! ער האט אים געכאפט א פלאץ ווי צו דאווענען מנחה…

איך קלער צו מיר אז איך וועל מיך שטעלן גלייך ביי די שטיגן אזוי אז אויב ח”ו עפעס גייט ראנג זאל איך קענען גלייך לויפן. די נעקסטע מנין הייבט אן מיט אייפער, און איך באמערק שוין אז די בעסטע פלאץ צו שטיין איז ביים עמוד, דארט איז די ווייניגסטע געשטופט, (בעסער איז אויפן עמוד… איך בין דאך נאר א נארמאלער מענטש וועל איך עס נישט טוהן)

איך פאנג אן דאווענען מנחה הארט נעבן די שטיגן ווי ערווענט און איך פאנג אן צו הערן קולות “זכרנו” זכרעינו” זאוכריינו” …. המלך… המעלעך… וכתוב אכסויב וכטוב… באסעיפער, באסייפער, בספר וכו’. (איר פארשטייט די נקודה… יעדער שרייט… יעדער איז אינדערהיים דא… נאר נישט איך)

איך ענדיג שמו”ע איך האב אודאי פארגעסן צו זאגן זכרנו מיט די אלע קולות, אבער איך דארף נישט איבער דאווענען איינס ווייל אזוי איז זי הלכה צוויי וווייל איך דארף ארויסלויפן אטעמען… איך דריי מיך אויס און איך וויל כאפן די הענטלעך פון די שטיגן ארוף צי מארשירן און איך שפיר אז איינער קוצלט מיך… איך קוק אויף צוריק, און איך זעה א איד מיט א ריזיגן געבויגענעם הוטל וואס פרובירט פשוט צו טרעפן זיין הערצעלע צו קלאפן סלח לנו… אבער ארויס לויפן איז אויך נישט מעגליך, צווישן מיר און די שטיגן שטייען שוין א מנין אידן און דאווענען… נישט צום גלייבן. איך האב נאך אזוינס אין מיין לעבן נישט געזעהן. נישט אומזיסט איז נישטא קיין פארקינג אין בארא פארק…

איך לויף ארויף די לופט ווערט קלארער, און איך טרעף מיינס א פריינט “א בארא פארקער” און ער פרעגט מיך אה! זאלצי! וואס האמיר די זכי’? און ער פרעגט וואס זאגסטו צו אונזער שטאט בארא פארק? און איך וויל זיין רענדאש און אים ענטפערן אבער צווישן מיר מיט אים שטייען שוין צוויי אידן און טענה’ן זיך איבער א צעטל פון א קרן יתומים, צו דאס איז טאקע א קרן יתומים אדער דער גבאי זיכט צו מאכן א גראשן… עניוועי איך ווייז אים ביי פון דערווייטנס און איך פאנג מיך אן אומצוקוקן אויף דעם געשטעל פון דעם ביהמ”ד…

אויף איין זייט הענגט א ריזיגע סיין מיט נעמען וואס מ’קען נישט לייענען, ווייל עס איז געפרינט ברוין אויף ברוין, אבער כדי צו מאכן פלאץ פאר די סיין אויפצוהענגען זייענדיג אזוי גרויס אז עס באלאנגט ענדערש אין א ריזיגן שול האבן זעהט אויס די גבאים געטראפן א עצה, מ’האט שיעף געמאכט די דאך און די סיין הענגט אריינגעשטעקט אין דאך, אזוי אז העלפט פון די סיין קען נאר לייענען די ספיידער’ס אויפן דאך. א שטייגער ווי די ריזיגע סיין וועגן עניית אמן וואס הענגט אין א שעפט ווי עס דארף צו זיין די ווייבער שוהל, אבער עס זעהט ענדערש אויס ווי א דירה אין וומסב”ג וואס דארף בדוחק אריין שטופן א פענסטערל, אן דער סיין הענגט דארט אוואו מ’וואלט עס ווען געזעהן אין שול געהעריג. אבער וועם גייט עס אן.

אויפן אויבן אן הענגען אסאך לעקטעריק סיין’ס, איינס זאגט אז מ’טאר נישט שמועסן ביים דאווענן. א צווייטע איז פון לדוד ד’ אורי. און אפאר סיינ’ס איבער זמנים, אה און אפאר שיינע הערליכע פורניטשער סיין’ס וואס זאגן סתם אזוינע מעסעדזשעס ווי צדקה געבן אדער ווי דער עקסיט איז…. אלעס הענגט גג על גג אן קיין שום סדר, עס זעהט ענדערש אויס ווי אין די סיין געשעפטן ווייסט מען שוין ווי צו סטארעדזשן סיינ’ס וואס פארקויפן זיך נישט.

דער בלעמער באמערק איך האט רעדער אין די הייך… איך פארשטיי נישט פארוואס אבער עס זעהט אויס ווי אמאל אמאל ווען דער שוהל פארט אויף רעדער פארקערט קען דער באלעמער מיטפארן.

איין זאך האט די שוהל ריזיגע… ריזיגע פענסטער’ס אפן ברייט, און מ’הערט קולי קולות פון די גאס, אזוי אז אינמיטן דאווענען שמו”ע האב איך געהערט: פייפן, פארן, שרייען, זינגען, טרעין’ס, טראק’ס, באסעס, גוים להבדיל אידן, אידיש, העברעאיש, אינגליש, און ספאניש, וכו’. אויף אזויפיל אז איך האב מיך אינמיטן ווען איך האב געכאפט איינע פון די רוקעס ווען איינער האט געוואלט אריבער גיין האב איך ספאנטאן אויפגעהויבן מיין הענט צו כאפן די הענטל וואס הענגט איבער די סיט’ס אויפן טרעין נישט אומצופאלן, און עס האט מיר גענומען א בליק אינמיטן שמו”ע צו זיך דערמאנען אז איך בין לגמרי נישט אויף קיין טרעין…

אה איך האב שיער פארגעסן: עס הענגט דארט א סיין בערך מיט אזא לשון “ואלו המתנדבים וכו’ ששלמי דמי “סיט’ס” לימים נוראים של האי שתא תשע”ג אע”פ שאין מתפללים כאן …. און א גאנצע רייע פון נעמען פון מענטשן אין אידיש די ערשטע נאמען און אין ענגליש די לעצטע נאמען, און נאכדעם זעה איך אויך א סיין פון סטאר’ס פון בארא פארק וואס האבן דא געקויפט זיצן…. איך ווייס נישט וואס דא טוט זיך, אבער איך גיי ארויס פון דעם שוהל צוטומלט, דיזי, איך שפיר מיך ווי איך בין נארוואס אראפגעקומען פון א רייזע אויפן M טרעין, אין די שאקלדיגע ראש האוער’ס.

אויפן גאס איז דא א סוכה, מיט מנינים ארום און ארום די סוכה, יעדער וואס קען דאווענען נעבן א ברעט און נישט ווערן ארום געווארפן דער האלט אן דעם פלאץ שטארק, און די איבריגע דרייען זיך ארום און זיכן א מקום מנוחה.

בארא פארקער אידן! איך בין אייך מקנא פארן קענען באזוכן דעם שוהל יעדן טאג אומזיסט. עס וועט נישט נעמען לאנג און עס וועט קאסטן א מעטרא קארטל אריינצוגיין דארט (דאס איז אויב זאכן פירן זיך בטבע. דארט זעהט ביזדערווייל נישט אויס ווי די טבע האט א שליטה)

לויט מיין אינפארמאציע האב איך נאך אסאך צו שרייבן אבער דאס אלעס איז וואס איך האב מיטגעהאלטן נעכטן… קען זיין איך וועל דארט נאכאמאל באזוכן וועל איך קענען שרייבן מער איבער די עסן, קאווע, און אלע אנדערע ביזנעסער אין די שומרי שבת מאלל…

ביזדערווייל אויב האט איר בילדער פון שומרי שבת ביטע לייגט דאס ארויף איך בענק מיך שוין….

גוט שבת

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser

אויס מענטש

עס איז א אלטע לאזונג: איך בין אויס מענטש!

עס איז אויך א אינטערסאנטער הודאת בעל דין, ווען איימיצער גייט ארויס פון די כלים פאר גארנישט און נישט, און ער איז זיך מודה אז בעידן ריתחא איז ער “אויס מענטש”

ר’ יענקל מיללער האט אפילו אפאר שיינע הלצות אויף דעם אויסדרוק, אבער איך האב באשלאסן צו נעמען א גאר ערנסטן בליק אויף דעם ערנסטן באשולדיגונג, און איך האב אויסשטודירט ווען איך ווער “אויס מענטש”. אויך האב איך מיט אביסל התבוננות אויסגעפונען וואס איך ווער ווען איך בין “אויס מענטש”, וואס בין איך יא?

למשל: איך ווער אויס מענטש, ווען איך קום אין ביהמ”ד זונטאג צופרי, און די מאכלי שבת זענען נאך פריש און די גאנצע וועלט זעהט אויס ווי א שטיק שמאלץ, עס דרוקט מיר די געפילטע פיש און דער טשולנט, אויף אזוי ווייט אז ווען איך זעה די קאצקע צוקערלעך ביי די קאווע דערמאנט עס מיך פריש פון די געפילטע פיש, און ווען איך טרונק די קאווע שפיר איך ווי איך שלונג א פעטן טשולנט. איך גיי פאמעלאך און שווערליך, די ביינער זענען מיר צושאקלט, און די וועלט זעהט אויס ווי א פלעטנד לעמינעישן באלל. און נאר דעמאלס מוז עס פאסירן אז איך מוז מיט די קאווע אין די הענט פרובירן צו עפענען די טיר מיט א שטופ אויף ארויס, צו אויסגעפונען אז די טיר דארף מען שלעפן אויף צוריק, און איך פליה א קילאמעטער און וועק זיך אויף ווי פון חלום. דעמאלס ווער איך “אויס מענטש”.

איך ווער אויס מענטש ווען איך שטיי ביים דאווענען און דריי רצועות, און קען מיך נישט זעהן צו דערענדיגן צו זיבן, איך צייל איבער און איבער, און דער טלית פליהט מיר אראפ האלבוועגס נאר גענוג צום דענערווירן, און די בית’ל אויפן של יד ליגט שוין צוויי מינוט אויף א שאקלדיגן באנק ווארטנדיג אראפצופאלן, און דעמאלס קומט צו שמעלקע דער שנארער און פאנגט מיר אן צו אריינרוימען אין אויער זיין וויכטיגן צוועק. איך ווער “אויס מענטש”.

איך ווער אויס מענטש, ווען איך נעם ארויס א חומש אוהחה”ק און זעץ זיך אראפ מאך זיך באקוועם און געפון אויס אז די טיש קלעבט פון מיין פאריגן פארגייער’ס קאווע, און איך זוך א נייע פלאץ און איך זעץ מיך נאכאמאל אראפ, און דעמאלס ערשט ווען אלעס קלאפט שוין ווי א זייגער זעה איך אז חק”ס האט פארגעסן צו פארפאקן די בראשית חומשים, און גיי זוך א דברים חומש. איך ווער “אויס מענטש”.

איך ווער אויס מענטש ווען איך דריי זיך ארום אין גראסערי זוכן א לייכטן צובייס פאר פרישטאג און ווען איך האב שוין געפונען עפעס און איך קום אן אין אפיס און עפן אויף דעם פעקעלע געשמירעכטס און איך זעה אז מ’קען דערמיט מאכן ליים, און דא זיץ איך אויפן אויבערשטן שטאק און אלעס וואס איך קען טון איז קייען האלץ פאר פרישטיג און נאכטרונקען “זאלץוואסער”. איך ווער אויס מענטש.

איך ווער אויס מענטש, ווען איך עפן אויף מיין קאמפיוטער און נאך 5 ראונד’ס פון פעססווארד’ס פאנגט עס אן צוריק פון אל”ף כאילו איך וואלט גארנישט געזאגט, און עס מאכט זיך תמעוואטיש, ווי איינער וואס ווייסט נישט וואס מ’וויל פון אים, און נאכן אריינלייגן פיינעלי דעם לעצטן פעססווארד מיט א רציחה, ווער איך נאטיפירט אז אדער איז עס אויף קעפסלאק, אדער האב איך נישט די ריכטיגע נומערן אדער נישט די ריכטיגע נאמען אדער נישט וכו וכו’ וכו’ “איך ווער אויס מענטש”

מיין קאמפיוטער איז שוין אנגעצונדן די גאדזשעטן גראדזשענען זיך יעדער צום אויבערפלאך פון מיין דעסקטאפ ווי איך טייל ווען מזונות נאך א תענית, און אלס וועלן 2 אדער 3 גאדזשעטן קאמפלעינען, אז עפעס איז נישט אין ארדענונג, איינס ווארנט מיך אז מיין קאמפיוטער איז עט ריסק, די צווייטע ווארנט מיך אז דער קאמפיוטע קען אפשר מעגליך מעיבי נישט ארבעטן געהעריג, די דריטע זאגט אן אז דער גאדזשעט קען זיך נישט עפענען צוליב טעכנישע ערראר’ס וואס יאך פארשטיי נישט (געוויינליך מיט א ריזיגן קלינג ווי א צובראכענע ראטערי טעלעפאן) און “איך ווער אויס מענטש”.

אלע פראגראמען לויפן שוין, און איך בין שוין אלל סעט ב”ה און מיין טעלעפאן קלונגט, איך הייב אויף און עס איז מיין טייערע אש”ח זי וויל וויסן וויאזוי מיין וועג איז געווען און פארציילן אפאר געשמאקע נייעסלעך וואס זי האט געהערט ביים באס, און דעמאלס פונקט האב איך א ביפ פון מיין באסס, און איך לייג איר אויף האלד פאר א היבשע פאר מינוט און עס קומט אריין א פרישע ביפ וואס איז פון א טעלעמארקעטער און איך פארליר ביידע ליינס “ווער איך אויס מענטש”.
און וואס ווער איך יא? ווען איך ווער אויס מענטש? א בהמה? א חי’? וואס יא? איך ווייס נישט!

אה! איך מיין איך ווייס יא! איך ווער א ראבאט! פון דעמאלס און ווייטער ארבעט איך מעשה ראבאט! עס גייט מיר נישט אן וואס פאסירט און וואס נישט איך זיץ און ארבעט אזוי ווי א ראבאט! ווען מיין באסס שרייט מיינט ער נישט מיך, ווען מיין ווייב רעגט זיך איז זי שולדיג, און ווען איך פארשפעטיג די באס איז עס נאר נאך א טוויסט אין א געלינקטן טאג. איך קוק אויף די גאנצע וועלט פון אינדרויסן כאילו איך בין נאר א זייטיגער צושויער…

זענט איר אויך אזוי? אדער איך בין סתם נישט מיט אלעמען?…

Follow me on Twitter to get latest articles @zaltzvaser