אויפן פארלאנג פון פיהלע לייענערס וועל איך דא אראפברענגען די אלעמען באקאנטע “מהללאל” מעשה.

איך וויל מאכן א דיסקלעימער: איך בין נישט דער מחבר, עס איז א באקאנטער עובדא! איך האב עס אמאל געהערט אראפלייגן באריכות דורך דעם יארמע’ר רב שליט”א. איך וועל עס אראפברענגען בקיצור נמרץ.

עטליכע פרטים זענען געווארן געטוישט מפני הכבוד.

***

אין א ליטוויש שוהלעכל האט דער מגיד פארגעלערנט פרקי אבות און אראפגעברענגט א טייטש אויף די ווערטער פון דעם תנא ר’ עקביא בן מהללאל.

פון די אנדערע זייט טיש שטעקט זיך ארויס א פארטרוקנטער האנט פון ר’ חיים קלמן דער שניידער, ער וויל פרעגן א שאלה אויפן מאמר.

ווען ער באקומט דעם רשות הדיבור שטעלט זיך ר’ חיים קלמן אויף און וויל אז יעדערער זאל זעהן אז ער איז דער שואל, און אזוי ארום אביסל מער רעספעקטירן זיינע מוח קוואליפיקאציעס. און ער שטעלט זיין איבעיא אזוי:

כבוד הרב! וויאזוי קען זיין אז ר’ עקביא בן מהללאל איז געווען א תנא בימי התנאים? איך בין נישט קיין גרויסער היסטאריקער – זאגט ער מיט נישט קיין באהאלטענע ענוה – אבער מהללאל איז געווען צווישן די 10 דורות פון אדם ביז נח, אלזא וויאזוי האט ער געקענט האבן א זוהן בימי התנאים?? דאס איז דאך א שיינע פאר טויזנט יאר פארגערוקט?

דער מגיד, זעהנדיג מיט וואס ער האט דא צו טוהן, ענטפערט בנעימות אזוי:

שאלה יפה שאלת! וועל איך אייך ערקלערן מיט א מעשה וואס האט פאסירט אין די נישט ווייטע פארגאנגענהייט:

געוואוינט האט א אידל ר’ משה אין א דערפל אין די געגנט פון קראקא, און געצויגן נישט קשה חיונה פון קליינעם געוועלבל, ביז ווען דער פון אויבן האט אים חונן דעת געווען און ער איז ארויף געקומען מיט א וואזשנעם המצאה. ער האט ערפונדן דעם “שטרויענעם הוט”. יא! דעם שטרויענעם הוט וואס איר זעהט אויף די פארם יונגען, דאס האט ער ערפונדן.

דער ערפינדונג האט געעפנט נייע קוועלער פאר געלט, און דער קליינער משה איז געווארן א איד א נגיד, א גאנצער ר’ משה און געלט האט אנגעהויבן צו פליסן ווי פון א ענדלאזן קוואל. ר’ משה איז געווען דאנקבאר פאר די גרויסע חסדים און זיך געמאכט א מנהג טוב, יעדן שבת שקלים האט ער געגעבן א קידוש, אלס א שבח והודאה פארן הייליגן באשעפער פאר זיין עשירות.

צו דעם קידוש זענען געלאדנט געווארן קינד און קייט, עס איז געווען א רייכער באנקעט, מ’האט דארט געטיילט אלע מעדני מלך 14 ערליי קוגלען 25 סארט געטראנקען 15 מיני פישן און סושי, הערינג, נישט אריינגערעכנט אין די 15 א קאלירפולע אויסוואל פון קוכן און טארטן וואס האבן געהויבן ריחות פון געשמאק ביזן הימל. והעיר שמחה.

אזוי האט זיך ר’ משה געפירט יארן לאנג ביז… דאס רעדל האט זיך א דריי געגעבן און פון גרויסן עושר איז א יורד געווארן, נעבעך אנגעוואוירן די געשעפטן און אנגעהויבן גליטשן מיט אימפעט, אזש ער איז געפאלן צו נידריגערע דרגות ווי סיי ווען בעפאר! עס איז נישט געווען ברויט אין שטוב ממש. און כאטש וואס דעם מנהג פונעם קידוש האט ער אנגעהאלטן מיט אלע כוחות, איז צו דעם אויך געקומען אן עק און מיט דעם איז זיין גלאררייכע קאריערע און עשירות אפיציעל געקומען צו א ווייטאגליכן ענדע.

ויהי היום, נאך יארן פון ליידן אין דחקות, ותאמר שרה, דאס ווייב מיט איר תמימות רופט זיך אן. משה! אפשר דארפן מיר צוריק אנהייבן מאכן דעם יאר יערליכן שבת שקלים קידוש? און בזכות זה געהאלפן ווערן צוריק אויפגעראכטן צו ווערן מיט עשירות.

משה ציהט ארויף דעם צעבראכענעם בריל אויף די נאז און קוקט אן די אשת חיל מיט ווייטאג, עס מוז זיין אז דער מצב האט איר צוגעטרעטן קלערט ער. זאג מיר נאר מיין טייערע, וויאזוי קענען מיר מאכן אזא רייכן קידוש ווען קיין ברויט אין שטוב איז נישטא?

שרה’קא ציהט נישט צוריק, זי טענה’ט אז אויב וועט מען אפשפארן א גראשן נאך א גראשן וועט דערפון ווערן א שטיקל סכום, און מ’וועט קענען באווייזן צוריק צו מאכן דעם קידוש.

אלזא דאס פארפאלק זיצט ביים צעבראכענען טיש און מאכט חשבונות, מ’פירקלט נומערן, און עס שטעלט זיך ארויס אז יא! חכמת נשים איז נישט אוועקצושטעלן! אויב וועלן זיי שפארן א פעני אויף א גראשן וועלן זיי אין 7 יאר פון היינט, שבת שקלים קענען מאכן א קידוש גענוי ווי אין די גוטע יארן.

מיט גרויס חשק, האט מען אנידער געשטעלט א ליידיגן עמער הינטערן בעט און אהין האט מען אנגעהויבן אריינצושליידערן מטבע’לעך פון וועלכען עס האט זיך צעביסלעך אנגעהויבן אנזאמלען א מכובד’יגער סכום.

ויהי היום. דער טאג איז ענדליך אנגעקומען און נאך לאנגע יארן פון אפשפארן געלט, האט מען זיך גענומען גרייטן צום גרויסארטיגן קידוש! עס איז שווער צו שילדערן וואס אין שטוב האט זיך אפגעטוהן, די שמחה איז געווען עד לב השמים, די הכנות צום גרויסן קידוש האבן געמאכט פארגעסן די צרות! מ’האט געגרייט קוגלען, קוכן, געטראנקען, אלעס ווי אין די גוטע אלטע צייטן.

אפילו די אידן אין שטעטלעך ארום האבן געשמועסט מיט שפאנונג איבער דעם שטארק ערווארטעטן קידוש! אין אלע מקואות און קרעטשמעס האט מען איבער דעם קידוש גערעדט, יעדער האט נאך געדענקט די גוטע צייטן, ווען מ’האט פון אזא קידוש געקענט זאט בלייבן פאר א חודש צוויי.

ערב שבת שקלים, די הכנות זענען אין פולן טעמפא, שכנים און שכנות העלפן גרייטן צום טיש, מ’זשאלעוועט נישט קיין געלט, און דער ריזיגער קידוש ליגט שיין אויף די טישן גרייט פארן מארגנדיגן טאג. די שיינע געשיר און פרוכט אויסלאגעס מיטן גאנצן פראכט, ליגן שוין גרייט פארן גאפל און מעסער.

דער טאטע ר’ משה לויפט אין מקוה פארסאפעט פון די שווערע ארבעט, און ער וויל זיך טובל’ן לכבוד שבת קודש, ווען אין דער זעלבער צייט פאסירט א שאקירענדער עפיזאד ביי אים אין שטוב.

קעגן די ליכטיגקייט פון די זון, מיט אלע קינדער אין שטוב פארנומעען מיט די הכנות צום הייליגן שבת, באווייזט זיך א אידל אנגעטוהן מיט א גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, און הייבט אן אריינפאקן אין א זאק די סחורה פון טיש, ער גייט פון טיש צו טיש, און פאקט מיט א סדר.

עס ווערט א בהלה, די קינדער שרייען, כאפצעם א באנדיט! ער גנב’ט אלעס אוועק! דער איד שטייט געבויגן און פאקט רעכטס און לינקס, ביז ווען ער זעהט אז די גאנצע שטאט לויפט זיך צוזאם, ציהט ער ארויף דעם געילן זעקל אויף די פלייצע און ווערט אנטרינען.

אין די שטאט איז חושך, מ’זוכט ר’ משה’ן וועלכער טובלט זיך זיינע שי טבילות יעצט, און ווען ער קומט ארויס ווארטן אים אפ די שטוב מענטשן און שרייען מיט באנומענע קולות, פארציילנדיג אים איבער די שרעקליכע גניבה וואס איז נארוואס פארגעקומען לעיני השמש.

ר’ משה אריענטירט זיך שנעל, און באפעלט די 12 בנים און 14 בנות זיך ארויסצולאזן אויף די יארכע זוכן דעם באנדיט.

פלוצלינג הערט מען דעם קליינעם יענקעלע שרייען: טאטי! דארט איז ער דער מענטש מיטן גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, ער איז דאס! כאפץעם. ער האט אפילו דעם געילן זעקל.

קינד און קייט לויפן מ’כאפט דעם באנדיט און מ’האלט אים אראפ! מ’שלעפט אים אריין צום בי”ד שטובל, ווי מ’ווארט אז ר’ אנשיל דער דיין זאל קומען פסק’ן מה דינו פון דעם וואגעבונד.

ר’ אנשיל אן ערנסטער איד מיט א ברייטן הוט און טיעפע פארקנייטשטע שטערן שטעלט אן זיינע פארכטיגע אויגן אויף די בעלי דינים און פרעגט: ווער איז דער תובע?

אלע אנוועזנדע ווייזן אן אויף ר’ משה’ן. ר’ משה קלארט אויס דאס האלז און פאנגט אן מיט זיכערקייט פארציילן וואס דא איז פארגעקומען, ווי דער איד מיטן גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, און געילן זעקל איז געקומען צו אים אין שטוב אריין און אראפגענומען אלעס וואס ער הארעוועט שוין יארן פאר דעם קידוש, און אפגעטראגן דערמיט.

דער דיין פרעגט פונעם מאדנעם וואגאבונד, וואס זענען דיינע טענות?

ער ענטפערט קלאר: איך האב גארנישט צוגענומען

דער דיין פרעגט ר’ משה’ן וויאזוי ווייסט איר אז ער האט גענומען?

ענטפערט ר’ משה מיט אויפברויז, וואס הייסט עס זענען דא אזויפיל עדות אז דער איד מיטן גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, האט עס געטון.

נו? פרעגט דער דיין! וואס ענטפערט איר יעצט??

קען זיין -זאגט ער שטייטעלעך מיט א דיקע שטימע- אז איינער מיט גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, האט עס געטון! אבער ווער זאגט אז ס’איז נישטא נאך איינער מיט א גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק?

וואס הייסט? האקט אריין ר’ משה קוק וואס דו האסט אינעם זאק! אלע מיינע סחורה!!!

און דער אידל ענטפערט: ווער זאגט אז ס’איז נישטא נאך א איד מיט א גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, וואס האט די אלע זאכן???

דער דיין פארטיעפט זיך אינעם קאמפליצירטן דין תורה, ווען אלע פארזאמלטע קוקן מיט בייזוואונדער, ווארטנדיג צו הערן דעם קלארן פסק דין וויפיל מלקות מ’זאל דעם טאשן שניידער אריינבריקען.

דער דיין ר’ אנשיל שטעלט זיך אויף און קוקט אויף ביידע בעלי דינים, און רופט אויס: דער איד איז….. אומשולדיג!

וואס? עס טוט זיך א מורמעלריי! וויאזוי קען דאס זיין?

דער דיין מאכט קלאר זיינע רייד: זייער פשוט! עס איז נישטא קיין באווייזן!

דער עולם שפרינגט אינטער. וואס הייסט מיר האבן דאך קלארע סימנים א איד מיט א גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, וואס דארף מען מער?

ענטפערט דער דיין רואיג: דאס אז ער האט געהאט א גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, איז קיין ראי’ נישט! ווייל עס קען דאך פונקט אזוי זיין נאך איינער מיט א גרויסן גרינעם הויזן, א בלויע העמד, ברוינע בריללן, און א פוירפל דאשיק, ממילא פסק’ן איך אז ער איז אומשולדיג.

די מעשה גייט נאך ווייטער -פירט אויס דער מגיד- אבער לעניינינו פארשטייט איר שוין?

עס האבן דאך געקענט זיין צוויי מהללאל’ס!!!

נ.ב. גלייבט מיר אז נישט אזוי שנעל וועל איך מיך אינטערנעמען צו שרייבן יענעםס מעשיות, אן אייגנס וואלט איך שוין געענדיגט אסאך שנעלער.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s