וויפיל זאנגען האט א בינטל?

עס איז דער שניט סעזאן פון יאר, און דער פארמער נעמט ארויס זיין בענאק’ל אויסלערנען וויאזוי זיך צו באגיין מיטן שניט פון די פריש געוואקסענע זאנגען וועלכע מ’דארף דערנאך פארוואנדלען אין זעקלעך ווייץ און פארקויפן אויפן מארק. דער יריד טאג איז נאענט, די סוחרים צאלן פאר די גוטע סחורה, און מ’דארף אהער שטעלן א גרייטן הויפן פון די גוטע ווארע.

דאס יונג פארמערל קוקט זיך צו מיט גרויס אינטערעסע אינעם אלטן’ס יעדע ריר, ער מאכט זיכער נישט צו פארפאסן אפי’ די קליינינקע מינדערוויכטיגע דעטאלן, אזש אפי’ ווייסט ער שוין וויאזוי נישט צו פארקריכן אין בלאטע, און וואו מ’דארף זיך אכט געבן די אפגעריבענע שטיוול פון די דערנער.

עס קומט צום שניידן די זאנגען, און דער אלטער פארמער באפעלט דאס קינד צוזאם צונעמען די געשניטענע, און העלפן אים צאמהויפענען זיי אין גרויסע הויפענעס און אזוי דערנאך קענען גרינג פארפאקן צום פארקויפן. דאס קינד קוקט זיך צו ווי דער טאטע פאקט שיינע בינטעלך גג על גג, אלע שטייען זיי גראד, א שטייגער ווי זיי וואלטן געוואקסן פארבינדן און אזוי געווארן געשניטן. און ער ברענגט א זאנגעלע מיט א גראזעלע, אלע זענען געבויגן אין דרייען, ער לייגט איינס צום צווייטן, אבער פארט איז ער נישט מצליח זיי אזוי אויסצוגראדן ווי דער טאטע טוהט מיט זיינע זאנגען.

טאטע, פרעגט דאס קינד: פארוואס מיינע זאנגעלעך בייגן זיך און האלטן זיך נישט אזוי גראד ווי דיינע? צו האבן די זאנגעלעך מורא פון דיר? צו דארף מען צו זיי האבן א שטרענגע שפראך?

קינד מיינס, קוק דיך גוט צו, זאגט דער טאטע: איך נעם צוזאם הונדערט זענגעלעך אויף איינמאל, און זיי האלטן זיך צוזאם ווערן זיי אויסגעגראדט. דו ברענגסט זיי איינציגווייז, און אליינס קענען זיי זיך קיינמאל נישט האלטן.

***

דער הייליגער ר’ מאיר פרעמישלאנער זי”ע טייטש אויפן פסוק “כף אחת עשרה זהב” איין בייג אז א איד גיבט זיך, וואס דאס איז דאך דער לשון פון “כף” ווערט פון אים “עשרה” דאס איז דאך דער אות יו”ד, זהב, א גאלדענער איד.

***

די אידישע קינדער זענען אזוי געקנאטן, אז יעדעס איד פאר זיך איז געבויגן, און נאר אזוי טוט דער אידעלע שטייגן. ער בייגט זיך מער, און שטייגט נאך מער.

זאגט הקב”ה פאר משה רבינו: נשא את ראש! הייב אויף דאס קאפ פונעם געבויגענעם איד. ווייל עס איז “ראש” איין קאפ. ווען אידישע קינדער זענען צוזאם, דאן איז יא שיין צו זיין אויפגעהויבן. דאן ווערן זיי געהויבן ברום המעלה. ווי דאס בינטעלע זענגעלעך וואס ווערט פארוואנדלט פון הונדערט איינצעלנע זאנגען צו איין שיין בינטל. ווערט כלל ישראל פארוואנדלט פון זעקס הונדערט טויזנט נפשות אין איין גרויסער ראש בני ישראל. און דאן איז דאס א שיין גראד געהויבן פאלק.

עס איז גארנישט שווער צו זיין געהויבן, נאר טאמער מיר טוען דאס איינציג און אליינס נישט מיטן כח הרבים, נישט מיט אחדות איז דאס כמעט ווי אוממעגליך צו בלייבן שטיין אזוי גראד, אבער אויב זענען מיר איין כח, כאיש אחד בלב אחד, דאן איז דאס שיינקייט פון אידעלע אין די הייעך, און א שטאלץ און קידוש ד’.

האט א לעכטיגן שבת

(געשריבן פאר “גליונות לש”ק” פ’ נשא)

Advertisements

ירידת הנרות

בהעלותך את הנרות, אהרן הכהן מיט די גרעסטע קדושה וואס דער געווענליכער גשם פארטראגט כלל נישט, טרעט צו צום צינדן די מנורה, און די הייליגע תורה רופט אן דאס צינדן מיטן לשון בהעלותך, א לשון פון אויפברענגען.

דאס ליכטעלע, דאס פלעמעלע, ווען ער צאנקט, ווען ער פלאמט, ווען ער ברענט, אין סיי וועלכע אומשטענדן ציהט ער אויף ארויף, ער איז אלס עולה נישט קיין חילוק זיין מצב. אט זעהט איר א ליכטעלע אין די לעצטע רגעים פון איר עקזיסטענץ און די פלעמעלעך ווארפן זיך אויף ארויף, ווי א העכערער דראנג וואס שטופט איר צום וואקסן טראץ איר קורצן לעבן.

דאס ליכטעלע איז דאך א דוגמא צו די נשמה פונעם איד, נר ד’ נשמת אדם, עס איז אט די הייליגע טייערע לויטערע נשמה, וואס אין סיי וועלכן לייכטער מען לייגט איר, צו אין א ערדענע אדער מעשענע צו גאר א זילבער אדער גאלדענעם לייכטער, אט די נשמה ווייסט נישט און שפירט נישט מער אדער ווייניגער דעם דראנג אויף ארויף, ער איז אלס די זעלבע לויטער, נאר נישט אלס ווערט ער געזעהן אין זעלבן שיין.

נעמט אט דאס פלעמעלע פון דעם ערדענעם כלי, און טוט איר אריין אין דעם גאלדענעם לייכטער, וועט איר זעהן דער שיין פון דאס ליכטעלע איז לויטער, נאר דער קרוץ מחומר פארדעקט און פארטעמפט די שיינקייט פון איר שיין.

ווי מערקוועדיג איז אז טראץ וואס יעדע זאך וואס גייט ארויף דארף אויך קענען אראפגיין, און ווי דער מאמר החכם גייט: נאר דער קען פאלן, דער וואס טוט שטייגן! איז פארט דאס ליכטעלע אין דעם הינזיכט גאר אנדערש.

מיר געפונען נישט קיין “ירידת הנרות”, מיר זעהן נישט די ליכטעלע זאל נידערן. יא מיר זעהן אין תנ”ך ווען א פייער איז אראפגעקומען פון הימל, אבער די פלאמען זענען אלס געגאנגען אויף ארויף.

ווייל אט די הייליגע נשמה וואס השם יתברך האט אונז פון כסא הכבוד אויסגעקריצט, אויב גייט ער נישט אויף ארויף, דאן עקזיסטירט ער מער נישט. דאס הייליגע דראנג וואס ציהט אים אויף ארויף לאזט נישט קיין צוויי אפציעס, עס איז קיין וועג אראפ נישט פארהאנען.

אידעלע דיין הייליגע ליכטיגע נשמה גייט און שטופט אויף ארויף, דאס ביסעלע ערד און דער עשושית וגבשושית וואס לאזט נישט מען זאל איר זעהן נייג אין א זייט און לאז איר שיינען מיט אן אייביגקייט.

מיר דארפן נאר לאזן דאס ליכטיגקייט לייכטן, מיר דארפן נאר עפענען א פתח כחודו של מחט, און דאס פייערל וועט באשיינען דעם גאנצן ארום. איין קרעכץ, איין תפילה, איין אידיש טרער, און דאס ליכטעלע האט שוין פון וואו אריבער צו פירן איר ליכטיגקייט.

און ווען אידן זענען אינאיינעם, און פון איין קליין ליכטעלע ווערט א ריזיגער אש להבה, פון א תפילה ברוב עם, א תהלים מיט מנין, ווערט דער פלאם גרעסער און גרעסער און בוקע רקיעים, מאכט ליכטיג דעם ארום עד אין לשער.

יא, טראץ די עליית הנרות איז א שטענדיגער מציאות, איז קיין ירידת הנרות נישט פארהאנען.

א גוט שבת

(געשריבן געווארן אויף די בקשה פון “גליונות לש”ק” לתועלת הרבים

 

קום נאענט – שטיי ווייט!

עס איז א גרויסער שמחה אין אלע עולמות, הגיע זמן, די צייט איז שוין ענליך געקומען ווען די וועלט מיט איר גאנצער יקום וועט באקומען דעם יסוד פאר איר קיום, כלל ישראל דאס קליינטשיק פאלק, דאס באליבט קינד פון גרויסן טאטן דער כל יכול, וועט אין אפאר טאג מקבל זיין דעם גרויסן אויפגאבע פון היטן דאס גרעסטע אוצר וואס מ’האט נאך פאר קיינעם נישט פארטרויט פארדעם.
עס איז א מאסן צאמקום פון נשמות, און מיליאנען מיליאנען אידישע קינדער פון היינט אמאל און פון אייביג, וועלכע זענען געקומען צום מדבר צו זיין אנוועזנד ביים הייליגן מעמד, צו וועלכן מ’קען נאר קומען מיט א אידענטיפיקאציע, מ’ברויך מיטברענגען דעם ספר יוחסין, און דערמיט ווערן אנגעקניפט אין דעם הייליגן קשר של קיימא.
אויפן ארט פון די שמחה ביים קליינעם בערגל סיני, איז די לופט גאר אנדערש ווי עס וואלט זיך איינעם פארגעשטעלט אזא מין מעמד וואס דער כל יכול שטעלט אהער, עס איז נישט קיין מעמד פון איבערצייגונג, מ’מוז נישט ווייזן מופתים, די אלע וואס קומען אהין זענען מאמינים בד’ ובמשה עבדו, זיי ברויכן נישט קיין שום איבערצייגונגען צו זיין זיכער אינעם געשעפט.
אבער עפעס איז זייער אינטערסאנט, מ’קען אינעם זאל נישט אריינגיין, א גרויסער גדר שטייט ארום דעם בארג, און שרייט ארויס, רירט מיך נישט צו! שטייט ווייט! וואס קומט דא פאר? איך בין דאך א געלאדנטער צום שמחה, פארוואס דארף איך שטיין ווייט פון דעם מקום השמחה?
פארוואס דערווייטערט מען אונז פון דעם הייליג ארט? פארוואס קענען מיר נישט גיין נענטער און זיך מדבק זיין אין דעם הייליגן אור וואס קומט אראפ נאר איין מאל אויף דעם נידריגן וועלטל?
אה, ויחד לבבנו ל”אהבה” ול”יראה” את שמך, א מין הייליגער משמעות, ליבשאפט מיט פארכט, יראת התרוממות מיט אהבה שאינה תלוי’ בדבר.
במדבר סיני, באוהל מועד, זאגט דער הייליגער ר’ אלימלך, עס דארף צו זיין ענווה, אבער ח”ו נישט קיין עצבות, דער איד קען גיין אויף א גאר דינעם שטריק זיך האלטן גארנישט, במדבר סיני, וואס שטעלט אונז פאר דער בארג סיני? דאס בערגל וואס איז אויסגעקליבן געווארן צו ווייזן אויף ענוה, און דאך באוהל מועד, באשטימען די צייט פאר שמחה און גוטמוהטיגקייט.
 אה, ווען גאנץ כלל ישראל שטייט ווי איין גרויסער איש אחד בלב אחד, ווי עס טייטש דער של”ה הק’ שאו את ראש כל עדת בני ישראל. דער אויבערשטער האט געהייסן משה רבנו ציילן אלע אידן, כדי דער איד זאל  וויסן און שפירן אז ער איז א וויכטיגער יחיד אין דעם גרויסן כלל. אנע אים וועט פעלן איינס צום פולקאמען פאלק ישראל.
אט דאס קומט דער גדר ביי די גרויסע שמחה, אידישע קינדער געלאדענע צו די שמחה, אבער קענען נאר  גיין ביז צו א געוויסע נקודה, עס איז א פאלק בשלמות וואס קען זיך נאר האלטן ווען אלע צוזאם זענען דערביי, ווען אהבה און יראה צוזאם ווערט בשלמות ערהאבערט.
פון איין זייט דער קול מושך דער שופר גדול וועלכער רופט און מאנט יעדן איד צו קומען נענטער, דאס נענטסטע וואס מעגליך, מיט אהבת ד’ בכל לב ובכל נפש, און אין דער זעלבער צייט, שטיי ווייט! געדענק מיר האבן גדרים, געדענק אז יראה איז אויך מיט א ציהל, יראת התרוממות, א זעלטענע יראה וואס איז אומבאקאנט פאר פרעמדע פעלקער, א יראה וואס נאר כלל ישראל קען פראקטיצירן.
אזוי נאנט ווי מיר זענען, און פארט אזוי ווייט
אזוי ווייט ווי מיר זענען און פארט אזוי נאנט.
א לעכטיגן יו”ט.