האלט אייך רואיג, ר’ איד

דער דרייט זיך ארום אין ביהמ”ד און ווי א קוימען פון פארע בלאזט ער אויפברויז, קיינער האט נאך היינט מיט אים קיין ווארט נישט פארטוישט, אבער בליקן, דאס האט ער שוין פארטוישט מיט א האלבן שוהל אידן, דעם בליק וואס פארנעמט דעם אפעטיט פון גיין איין טריט נענטער צו א שמועס, אט די בליקן טיילט ער היינט אין גרויסן, און דער רוב ציבור פארשטייט דעם ווינק און פרובירן אוועק צו שטיין פון דעם סכנה’דיגן מצב.

עס זענען יא דא אזוינע וואס פארשטייען נישט דעם בליק, זיי גייען ווייטער נאך געלט, און זיי קימערן זיך בכלל נישט צו אונזער בעל בית’ל איז אנגעצויגן פאר א סיבה אדער סתם אזוי ווייל ער האט צו שנעל געטוישט די וועטער פון אונטער די דאכענע צום פרייען גאס, אבער זיי גייען ווייטער נאך געלט כאילו לא ידעו.

אונזער בעל דבר האט טענות פארשטייט זיך, און אסאך פון זיינע טענות זענען בארעכטיגטע, אבער די היינטיגע נערוועזיטעט איז פשוט א רוטין, ער קען נישט באהאנדלען אזויפיל אויפריכטיגע דרוק, ער איז א פארנומענער מענטש, ער האט אסאך אויפן קאפ, איר זעהט אביסל אויסגעפליקטע האר און א שמוציג הוטל, דאס איז אלעס נאר למראית עין, באמת אין דעם קאפ ווערט געפירט א וועלט.

ער האט א שטוב מיט קינדערלעך וואס אויב ער ברענגט נישט אהיים אפאר גראשן וועלן זיי נעבעך אויסגיין פאר הונגער. ער האט א בעה”ב אין דער ארבייט וואס האט אויך א שטוב מיט קינדערלעך וואס ער דארף אהיים ברענגען אביסל מער ווי די פאר גראשן אז זיי זאלן קענען געהעריג דורכלעבן דעם טאג.

ער דאוונט ביי אונז אין שוהל’עכל וואס איר שמש’ל האט אויך א שטוב מיט קינדערלעך וואס ווארטן אויף אפאר גראשן צו קענען א ברכה מאכן אויף א פריש ווייס ברייטל. און דער מקוה איד, ער דארף אויך אהיים טראגן אפאר גראשן צו דערקוויקן די בני בית מיט דאס ביסעלע וואס מ’ערלויבט זיך.

און אלעס פאלט אויף זיין פלייצע, ער וואלט געווען נאיוו און צוריקגעשטאנען אויב וואלט ער נישט געווען אנגעצויגן, עכ”פ איינמאל אדער צוויי מאל א וואך אומווייניגסטנס.

מה יאמרו הבריות? וואס וועט מען זאגן ווען מ’וועט זעהן אז א איד מיט אזוינע ברייטע פלייצעס און אזויפיל שטובער מיט קינדער וואס אלע ווארטן נאר אויף אים אז ער זאל געבן די פאר גראשן צו לייזן, קומט אריין אין ביהמ”ד און האט נישט אין בערזל קיין קאפיקע אייגנס, וויאזוי דרייט ער זיך ארום רואיג ווען די גאנצע וועלט דרייט זיך ווי א שלשלת ארום זיין קעפעלע?

דעריבער אין א איבערגעטראכטן מינוט איז אנגענומען געווארן איינשטימיג אז צוויי מאל א וואך איז דאס ווייניגסטע וואס ווייניגער פון דעם צו זיין אנגעצויגן איז פשוט נישט פינאנציעל אויסגעהאלטן, און איז ווייט פון מענטשליך.

עס איז געווען דער איינער טאג וואס האט אביסל געטוישט דעם סקעדזשול פון אנגעצויגנקייט, ווען איין טאג ווי להכעיס האט זיך דער טאג אנגעהויבן אויפן רעכטן פוס, און נישט סתם אזוי א טאג, עס איז געווען אין די סאמע אנגעצויגנסטע טאג “מאנטאג”, דער טאג וואס ליגט אויפן קאלענדער אלס א קלארער זמן פאר אנגעצויגנקייט, און דא שטייט זיך עס אויף א געוויסן מאנטאג און אלעס לייכט, אלעס לאכט, אלעס שמייכלט, די וועלט איז אויף זיין זייט היינט.

ער פרובירט אנצושטרענגען די גלידער, זעהן צו ער איז אפשר געלעמט ח”ו, אדער איז גאר היינט ערב שבת, און ער איז זיך טועה גאר?, וואס גייט דא פאר? אלעס זעהט אויס אזוי גלאטיג. אין בערזל ליגט די זעלבע אפגעריבענע קאפיקע, די קינדערלעך דארפן נאך אלס עסן, דער שמש, דער בעה”ב, קיינער איז נישט אומגעקומען איבער נאכט, און טראץ די אלע שוועריגקייטן שפירט ער עפעס א לייכטקייט אין די גלידער.

אומווילדיג דרייט ער זיך ארום אין ביהמ”ד גרייט פאר אלעם, ער ווארפט בליקן, אנדערע סארט בליקן, ער ווארט אויף א געלעגנהייט צו כאפן א זאפטיגן שמועס מיט איימיצן, ווי נישט איז דער עולם פארפאניקט, מ’שטייט ווייט פון אים, אבער ער ברויך היינט א גוטן שמועס ווי לופט צום לעבן, ער גרוסט די ארומיגע הילכיג און שמייכלדיג, דאס אויפגעבויטע חומה בצורה פון פארע און אומעט צערינט און צעגייט ווי עס וואלט קיינמאל נישט עקזיסטירט.

ר’ אידל, וואס האט פאסירט מיט אייך? וואס גייט פאר מיט אייער געוויסן? ווי לאזט מען א וועלט אויף הפקר און מ’דרייט זיך מיט א שמייכל? עס פאסט גאר נישט פאר אזא רעכטדענקענדער מענטש ווי אייך….

קיינער גייט אים דאס נישט זאגן, ווייל די ארומיגע טראגן דאך די זעלבע דאגות, זיי האבן אויך קינדער אין שטוב, זיי האבן אויך בעלי בתים, און זיי דאווענען אויך אין זעלבן ביהמ”ד, אבער זיי טראגן דורך דעם דרוק אן קיין עקסטערע קנייטשן אויפן שטערן.

ער קוקט זיך ארום און אין א רואיגע מינוט באמערקט ער א אינטערסאנטע אנעקדאט, די אלע אידן ארום אים טראגן די זעלבע פעקעלע דאגות, און זיי שמייכלען יא, זיי גריסן יא, זיי זענען ביי זיך געהעריג, און די קינדערלעך גייען נישט אויס פאר הונגער.

אפשר איז צייט צו טוישן דעם סקעדזשול…

Advertisements

מיין צניעות’דיגע באנק ביכעלע

איך האב אינדערהיים א באנק ביכעלע וואו איך האלט אלע חשבונות פון הוצאות און הכנסות, לאו דוקא דאס געלט וואס גייט אין באנק, נאר יעדעס דאללער וואס קומט אריין אדער גייט ארויס ווערט נאטירט אין דעם ביכעלע.

למשל פאר פסח, מיש איך אויף דעם באנק ביכל ביי פסח, און איך קוק וואס פאראיאר האבן די הוצאות פארלאנגט, און איך מאך א בערך’דיגן חשבון כפי המצב וויאזוי עס קען אויסקוקן היי יאר, און דערנאך מאכט מען א קורצן איבערזיכט צו זעהן צו מ’איז געפארן קיין מזרח אדער מערב. און מ’אנאלאזירט די סיבות. אמאל זענען די סיבות אזוינע וואס מ’קען איבערן יאר פארמיידן אדער מינימיזירן, און אמאל זענען די הוצאות אויפריכטיג געשטיגן און דער באנק ביכעלע באשטעטיגט נאר דעם פרישן מציאות מיט וואס מ’דארף לעבן.

עס איז דא אמאל ווען מיין באנק ביכעלע ווערט אזוי אויפגעברויזט אז ער נעמט זיך מאכן גרימאזן, און איך מוז מיט אים כאפן א ליבליכן שמועס עם נישט ארויסצושלעפן פון גלייך געוויכט, איך מוז אים קענען ענטפערן פארוואס אדער וויאזוי עס האבן זיך אנגעפירקלט דריי בלעטער הוצאות אויף עפעס וואס ער האט נאך נישט איינגעזעהן פאר וויכטיג.

וואס אן אמת איך האב פון אים ווייניג מורא, איך בין בעה”ב און אז איך וויל, וועל איך קאטשקענען מיטן רויטן פעדער וויפיל דאס הארץ גלוסט זיך, און אז ער איז נישט צופרידן זאל ער בעטן ביים דאווענען אין קומענדיגן גלגול מגולגל ווערן אין א שענערן באנק ביכל, (ער קען גיין צום גביר פון שטאט, אדער צום שלעפער וועלכער האט אויך א ריינעם באנק ביכל ווייל ער ליגט נאך אינעם פלעסטיק פון דאס ערשטע מאל ווען מ’האט באשלאסן מ’גייט האלטן חשבון)  אבער ס’דא אמאל ווען זיינע טענות קומען מיט ראיות און הוכחות, ווי אויך מיט עדים זוממין וועלכע פארלאנגען מ’זאל באצאלן די חובות וואס זאמלען זיך אן, וואס זיי קען איך שוין נישט סתם צומאכן און אריין לייגן אין הינטערשטן שופלאד, זיי קענען אלע מיינע טעלעפאן נומערן, און זיי ווייסן וואו איך וואוין, זיי זענען נישט גרייט סתם מיטצוגיין מיט מיינע שיקאנען. דאן דארף איך שוין יא זיך אראפזעצן און מסדר זיין א שיינעם סך הכל און אויפקומען מיט הארטע וואלוטע תירוצים.

געווען איז דאס אין יאר (הלואי איך ווייס וועלכע…) ווען איך בין צום ערשטן מאל געגאנגען אין די קאנטרי, ווען איך האב געמוזט נאכן סעזאן זיך אראפזעצן מיט מיין באנק ביכעלע און פארהאנדלען מיט אים א סטראטעגיע. ער האט געטענה’ט חי וקיים אז פאראיאר זומער האט מיר דאס לעבן געקאסט א נישטיגע 3 אלפים א חודש, און ער איז נישט דערביי צו דעקן פרישע 15 אלפים מיר נישט דיר נישט אן קיין געהעריגע שמועס און א פלאן פון פאראויס וויאזוי מ’גייט אים דעקן ער זאל נישט האבן בושות.

ווי איר זעהט שוין איז מיין באנק ביכעלע א צניעות’דיקע און איידעלע נשמה, גלייכט זייער צו זיין געדעקט, און וויל נישט זיין אויסגעשטעלט צו קיין בזיונות, איך קען נישט טון מער ווי אים מחנך זיין, און אויסלערנען אז אין די נייע “קאנטרי עפאכע” דארף מען זיין מער פריצות’דיג. איך קען נישט מער ווי אים פרובירן פארשטיין געבן אז די כללים פון פינאנץ גייען נישט אלס אן, גיי זיי אים מסביר אז צוויי חדשים א יאר זענען פלאס און מיינוס אומרעלעוואנט, און אז צוויי חדשים א יאר איז גרין און רויט דער זעלבער קאליר…

מיין באנק ביכעלע פרעגט מיך זייער קלאר: איך זעה דא אז דו צאהלסט רענט 2000 דאללער פאר די געוויינליכע דירה, און 4000 פאר עפעס א דירה אין פאלסבורג. מה פשט?

איך בין אים מסביר אז די 4000 דאללער איז נישט סתם אזוי א דירה, עס איז א “באנגעלוי”.

ער פארשטייט נישט, אבער מער פון אלעם פארשטייט ער נישט פארוואס צו דער זעלבער צייט האלט איך אויף 2 דירות? און אויב יא אזוי פארוואס האלט איך נישט ביידע דירות א גאנץ יאר?

גיי זיי מסביר פאר א באנק ביכעלע, סטייל.

דערנאך וויל ער וויסן וואס די פרישע הוצאות פון שכר לימוד איז?

יא יא באנק ביכעלע, דאס איז קעמפ געלט, אלזא לאמיר דיר מסביר זיין: ווייל מיר אלע גייען אין קאנטרי, דארפן אונזערע מוסדות מאכן קעמפס, אויב נישט וואלטן די איבערגעליבענע צוריקגעשטאנענע וואס גייען נישט אין קאנטרי, נישט געהאט קיין חדר, און דערפאר מוזן מיר די קאנטרי פארער צאלן סיי פאר קאנטרי, סיי פארן שטאט, סיי שכר לימוד, און סיי קעמפ געלט.

פארשטייט ער ווייטער נישט דער דום קאפ. איך פלאן אים ערנסט צו אויפזאגן פון בוכהאלטעריי, דער פארדרייט מיר שוין צופיל דעם קאפ.

נאך לאנגע הסברים, פאנגט ער אן צו באגרייפן אז ס’איז א מכת מדינה, וואס נישט די מדינה האקט, נאר מיר האקן זיך קאפ אליינס אין וואנט, אבער איין שאלה האט ער נאך:

אלעס ביז אהער פארשטיי איך, איך פארשטיי פארוואס דו האלטסט אויף ביידע דירות, איך פארשטיי פארוואס דו צאלסט עקסטער שכר לימוד, איך פארשטיי פארוואס ס’קאסט עקסטערע הונדערטער דאללארן דאס אנקומען די טראנסטפארטאטציע אהין און צוריק, און איך פארשטיי אז דו טוסט עס נאר פארן חינוך פון די קינדערלעך און פארן שלום בית. אבער איין זאך פארשטיי איך נאך אלס נישט: וויאזוי איז מעגליך אז עסן און שאפפינג קאסט דיך דרייפאכיג מער ווי א גאנץ יאר???

איך האב נישט געהאט קיין תירוץ בין איך געלאפן דאווענען מנחה.

עני העלפ???

— 
Credit ivelt Group

אם אין אתה לי, מי לי?…

בס”ד

מיר זענען שוין אזוי געוואוינט אז מ’לעבט אין א וועלט פון דום און אומבאוועגליכקייט, אונזערע פליכטן ווערן געטון דורך אנדערע, און אונזערע פארלאנגען ווערן געמאלדן פון פרעמדע, מיר לעבן אין א וועלט וואס דאס עסן קאכט מיר א קעכער, דאס געבעקס דער בעקעריי, מיינע מיינונגען זאגן די פרעסע לייט און אזוי גערופענע פארטרעטער. אן אייגן מיינונג איז פארבאטן און אבסורד.

אונזערע קליידונג ווערן גענייט דורך כינעזער, אונזערע הייזער געבויט דורך מעקסיקאנער, און דאס איבעריגע ווערט באשאפן אין וויעטנאם.

צו די זעלבע צייט ווען איך פאל דורך איז אלס יענער שולדיג, אויב גליטש איך זיך אויס וועל איך קלאגן דעם ערד
אייגענטומער פון א פריוואטן בעה”ב און ארויף ביז די לאנדס באהערדע, ווען איך בריה זיך אפ פון די קאווע איז מיין פרעמדער קאווע מאכער שולדיג, און ווען איך שטיי אויף שפעט איז מיין זייגער נישט אין ארדענונג.

אין רוחניות ווען מיין קינד קען נישט די גמרא איז דער מלמד שולדיג, און ווען איך קום אן שפעט צום דאווענען איז ווייל מ’הייבט אן צו פריה, ווען איך מאך א טעות אין די ארבעט איז עס ווייל ס’איז נישטא קיין סופארט, ווען איך קראך דעם אויטא אין א פארענדען פאר מיר איז יענער געפארן צו שטייט.

יא, און דא קומט אריין דער נייער רוחניות’דיגער לעבנסשטייגער, ווען אמונה און בטחון איז אויך עפעס וואס אליינס קען איך נישט טוהן, תהלים זאגט מיר איין ארגעניזאציע, חצות לערנט מיר א צווייטע, עין הרע היט מיר א דריטע, און כיבוד אב ואם ווייס איך נאך נישט ווער ס’קען מיר העלפן איז עס אויף “האלט”.

און אזוי גייט דאס לעבן, און ווען עפעס איז אומגעוויינליך אדער אומבאקוועם, דארף שוין משיח קומען ווייל מ’לעבט אין א שלעכטן דור.

עס קומט נעבעך צום לאכן און צום וויינען ווען עס מאכט זיך אמאל א דורכפאל וואס דער מענטש האט נעבעך נישט אויף וועם אנצולייגן, עס איז היינט א ענין וואס פארגרעערט יעדע סארט ווייטאג פיהלפאכיג. א שטייגער ווען דער מאן פאלט אין שטוב ווען קיינער איז נישט דארט ווייל ער האט נישט באמערקט א טרעפל, און ער האט נישט אויף וועם צו שרייען, ער דרייט זיך ווי א ברויזנדער לייב, און קריצט מיט די ציין, אבער האט נישט אויף וועם זיך אויסצוגעבן.

איך אליינס בין אויף גארנישט שולדיג, איך בין געבוירן פולקאם אין בוכשטאבליכן זין, און קיינמאל נישט קיין אומרעכט געטוהן, פון וואו איך ווייס? ווייל איך טוה נישט גארנישט בכלל, אלזא וויאזוי איז שייך אומרעכט צו טוהן.

געווען אמאל א תקופה ווען א כעסן האט געשריגן, א גנב האט געגנב’ט, און א שלעגער האט געשלאגן. אין די היינטיגע וועלט, דרייט זיך דער כעסן מיט געמאכטע רואיגקייט, און דער גנב ווייזט ארויס אויסנאמליכע אויפריכטיגקייט, און דער שלעגער בייסט זיך די נעגל.

געווען אמאל אידן וואס מ’האט אויף זיי געקענט אנווייזן זייערע קענטעניסן, מ’האט געזעהן אין זייערע מעשים זייערע אויסערגעוויינליכע טאלאנטן. געקומען איז א תקופה ווען “טוהן” איז נישט אין ווערטער בוך, און א טאלאנט נוצן ווייזט אויף גאוה, אזש אז שרייבער’ס מוזן נוצן באהאלטענע נעמען נישט צו קומען אויסצוזעהן ווי א בעל גאוה…

מיט די אלע אויבנדערמאנטע פאסיווע אויפפירונג פון ליידיג גיין און נישט טוהן גארנישט, דרייען מיר זיך אלע ארום פארנומען אן קיין צייט פאר זיך אדער די קינדערלעך, מ’האט נישט גענוג שעה אין טאג, מ’איז אויף שפעט אויפדערנאכט, מ’לויפט כסדר.

איז דאס נארמאל? ווען איר וואלט זיך אראפגעזעצט מיט א אידל פון דער אלטער היים און אים פארציילט די נייעס אז עס קומט א דור וואס דארף גארנישט אליינס טוהן, ממש גארנישט, וואס מיינט איר וואלט געווען זיין ערשטע שאלה?

אינגערמאן! וואס גייט מען טוהן מיט די ליידיגע צייט???

וואס טאקע?

גוט שבת, איך יאג זיך…

א גאסט אויף א וויילע

געשריבן פארן גליונות לש”ק פ’ בא

בס”ד

א גאסט אויף א וויילע

זייענדיג א גאסט ביים ראש הקהל פון שטעטל, איז ר’ חיים אויף א גאר געשמאקן געסטעריי, ער האט די געלעגנהייט הנאה צו האבן פון דעם גרויסן עשירות, גאר געשמאקע מאכלים, און א באקוועמען געלעגער, און צו דער זעלבער צייט די געלגענהייט צו זעהן דעם מהלך החיים ביים גביר אין שטוב.

בעפאר ר’ חיים פארלאזט דעם עושר’ס שטוב זייענדיג גרייט אהיים צו פארן צוריק צו זיין היים, קען ער זיך נישט איינהאלטן און בעט דעם גביר ר’ וועלוול, זאל אים געבן אפאר מינוט פון זיין טייערע צייט, ווארום ער וויל אים פרעגן אפאר פראגן וואס אלס גאסט אויף א וויילע האט ער באמערקט, און ער קלערט אז מיט זיין פארשטאנד האט ער אפאר גוטע אנווייזונגען פאר אים.

ר’ חיים פארשטייט נישט פארוואס איז דאס אזוי ר’ וועלוול אז ביי אייך אין שטוב זעה איך ווי איר גיבט פאר די קינדערלעך גאר טייערע עסן, מעדני מלך, און ווען די קליינווארג ווילן נישט געהעריג עסן ווי דער סדר פון קליינע קינדער איז, גיבט איר זיי אנדערע ממתקים און זיסקייטן כדי זיי צו ברענגען צום טעלער. ווען איך וואלט געווען אין אייער פלאץ וואלט איך מיך געשפארט גאר אסאך געלט, איך וואלט געלאזט די קינדערלעך עסן ווען זיי ווילן, וויפיל זיי ווילן, און זיך געשפארט סיי געלט אויפן קאסט פון די טייערע מאכלים, און אודאי וואלט איך נישט צוגעלייגט קיין געלט פאר די זיסווארג וואס איר טיילט צו אז זיי זאלן עסן די טייערע מאכלים. איך פארשטיי נישט דעם חשבון דא!

ר’ וועלוול צעשמייכלט זיך און ענטפערט פאר ר’ חיים אז ס’איז קענטיג אז איר האט נישט קיין קינדערלעך און עס איז אייך שווער צו פארשטיין דעם קשר צווישן א טאטן און די קינדערלעך.

מיינע קינדערלעך גיב איך אוועק א האלב פארמעגן, כדי זיי צו קענען געבן די צווייטע העלפט. אלעס וואס איך טוה איז פאר זיי, און ווען איך קען זיי געבן איין מתנה’לע וועל איך טרעפן סיי וועלכע געלעגנהייט דערפאר, און אודאי אויב קען איך דורך א פשוט’ן נאכטמאל זיי נאך אריינווארפן נאך א קלייניגקייט זיי צו פארמערן פארגעניגן, איז דאך דאס פונקטליך וואס איך וויל.

ווייל א טאטע גיבט פאר זיינע קינדערלעך אלס וואס ער האט, כדי זיי צו קענען געבן און געבן אן קיין שום חשבון פון נעמען.

ווען מיין טייערער ר’ חיים איר רעדט פון געשעפטן, איז גאר עפעס אנדערש. מיינע ארבייטער וועלן נאר באקומען באצאלט נאכן ארבייטן, און אויב וועל איך זיך קענען שפארן אפאר דאללער וועל איך אודאי עס טוהן ווייל דאס איז געשעפטן.

ר’ חיים האט פארשטאנען.

—–

והגדת לבנך ביום ההוא לאמר בעבור זה עשה ד’ לי בצאתי ממצרים, ווייסטו מיין קינד פארוואס דער אויבערשטער האט אונז ארויסגענומען פון מצרים? זאגט רש”י הק’ די מצוות זענען נישט סתם א זכר פאר יציאת מצרים, עס איז גאר די סיבה פארוואס מיר זענען ארויס פון מצרים.

דאס קינד פרעגט, פארוואס טוען מיר די אלע מצות? דער טאטע אנשטאט ענטפערן ווייל מיר זענען ארויס פון מצרים, וואס דאס וואלט געווען זייער א פשוטער תירוץ, ענטפערט גאר “בעבור זה” קינד מיינס, דאס איז גאר די סיבה צום גאנצן מצרים, דער מסבב כל הסיבות, גיבט אונז עסן, און ווארפט צו צוקערלעך, ער טוט אונז ניסים, כדי צו מאכן א זכר, און אונז מזכה זיין מיט די הייליגע מצות, און אזוי איז חוזר חלילה.

עס איז ווי דער הייליגער תנא ר’ חנניא בן עקשיא זאגט רצה הקב”ה לזכות את ישראל לפיכך הרבה להם תורה ומצות.

פאר די אומה”ע קען אויך זיין געוויסע מצוה’לעך וואס זיי האבן, און אויב זיי טוען זיי וועלן זיי אפבאקומען זייער שכר, אוואו עבדים על מנת לקבל פרס,  אבער איז עס דען גלייך צו דאס וואס א טאטע טוט פארן קינד, ווען ער שטעלט אונטער ווי מער געלגענהייטן צו קענען געבן און געבן פארן קינד?

זאל דער אויבערשטער העלפן אז מיר זאלן האבן שכל מקבל צו זיין, און פארשטיין די חסדים, און זעהן די חסדים בעין, עדי ביאת גוא”צ בב”א.

עס גלוסט זיך (פ’ יתרו)

געשריבן פארן גליונות לש”ק פ’ יתרו

עס איז א גרויסע משפחה בלי עין הרע, מ’זיצט כסדר ביים טיש און מ’דיסקוסירט ענינים עומדים על הפרק. דער טאטע פארהערט די קינדערלעך, די מאמע פרעגט אויס אביסל די יונגערע, און די קינדער צווישן זיך זענען אלס אקטיוו מיט זייערע אקטועלע פראבלעמען, און שמועסן צווישן זיך איבער אלס און אלעמען.

עס איז גאר אינטערסאנט זיך צוצוהערן צו די טרוימען און פאנטאזיעס פון די קינדערלעך, און וויאזוי מיט א יאר רוקט זיך כסדר פאראויס די אנשויאונגען, עס וואלט זיך געלוינט צו נעמען א פעדער און באשרייבן יעדע האלבע יאר וויאזוי די אלטע חלומות וועפן אויס, און פרישע ערזעצן די אלטע מיט פול מער אימפעט.

שמועסן צווישן זיך חיים’ל א 14 יעריגער בחור’ל מיט זיין ברודער אברהמ’לע וועלכער איז נארוואס אריין אין די כיתה ה’ און לערנט מיט פרישקייט דאס ערשטע מאל א שטיקל תוספות, און מיט א העכערע שמחה שמועסט ער איבער זיינע עררייכונגען אין חדר מיט א פולן עמוד גמרא און א תוספות’ל אין די זייט.

ווען די עלטערן הערן וויאזוי די קינדער שמועסן איבער זייערע חלומות פארן צוקונפט, הערן זיי ווי אברהמ’לע וויל זיין דער מענעדזשער פון א חדר, און חיימ’ל רעדט שוין פון וועלן זיין א גרויסער דיין וועלכער זיצט אויבן אן.

ווען דער עלטסטער ברודער קומט אריין אין די שמועס, רעדט ער שוין פון גאר עפעס אנדערש, ער פארשטייט שוין אביסל אז געלט איז אן עסק, ער שלאגט זיך שוין פאר תורה וגדולה במקום אחד. און אזוי גייט דאס אין שטוב ווען מ’הערט נאר אביסל צו.

לא תחמוד! מ’טאר נישט גלוסטן… עס איז אין די עשרת הדברות, א חוב קדוש, און די אידישע קינדער האבן זיך שוין מתחייב געווען צו היטן אויף די הייליגע תורה מיט א רוישיגן “נעשה ונשמע” נאך בעפארן הערן אפי’ וואס אין די הייליגטום שטייט געשריבן.

אבער טאטע אין הימל וויאזוי איז מען מקיים די מצוה? איז דען חמדה, גלוסטן, א זאך וועלכעס מ’נעמט זיך אליינס? דאס אויג זעהט, דאס הארץ גלוסט, וויאזוי איז דאס צוגלייך מיט די אנדערע מצוות פון די עשרת הדברות וועלכעס איז קלאר מיט וואס מ’מעג אדער טאר נישט אדער מוז געטון ווערן.

ווען די אידישע קינדער שטייען ביים בארג סיני, עס איז דער הייליגסטער און העכסטער זמן, די וועלט שטייט שוין דורי דורות ווארטנדיג אויף דעם מינוט. הימל און ערד און אלעס אינדערצווישן איז קאנצענטרירט צום בערגעלע סיני.

אלעס אזוי וואונדערליך און אומנאטורליך. מ’זעהט וואס די אויג קען נישט פארטראגן, און מ’הערט וואס די אויער האט נישט כוחות צו דערהערן. אינג און אלט, קליין און גרויס, אלעס איז אין א מין הארמאניע וועלכע די וועלט האט נישט געזעהן און וועט קיינמאל נישט זעהן.

שרפי מעלה באזעסן די גרעזעלעך אויף דעם נידריגן ערד, די פמליא של מעלה האט זיך אריבערגעצויגן צום כדור הארץ, און די נשמות פון אלע אידן פון אמאל און היינט שוועבן און ווארטן צו הערן דעם קול ד’ בכח.

שטעלט זיך די גאר עגבערנדע שאלה: מיט די אלע דערהויבענע און אומנאטורליכע מתנות וואס כלל ישראל קריגט, קומט אריין דער “הגבל את העם” דער גדר ארום דעם בארג, וועלכעס איז געווארן אין די קליינע פרשה פון מתן תורה א גאר וויכטיגער פרט וועלכעס פארנעמט דריי פסוקים גיין און קומען און ווארענען די אידן, און השי”ת פארלאנגט גאר א פיזיש געבויטן גדר וועלכעס זאל ווארענען די אידן נישט גיין נאענט צום בארג.

איז דען נישט לאגיש צו טראכטן אז אין אזא געהויבענעם זמן ווען אלעס ווערט געפירט מיט א זעלטענע התרוממות און אתערותא דלעילא וואס מ’זעהט קיינמאל נישט, זאל דער איד זיין אפגעהיטן פון דעם חטא פון אנרירן דעם בארג דורך די צוויי מלאכים וועלכע האלטן אים דאס קרוין? פארוואס פארלאנגט זיך אזויפיל אויף דעם פיזישן גדר אז די גאנצע פרשה פון מתן תורה איז פארנומען מיט אזא זאך וואס פארן מענטשליך אויג זעהט אויס ווי א מינדערוויכטיגע דעטאל אין דעם גאנצן מערכת המתן תורה.

עס איז דער לימוד וועלכער דער גדר לערנט אונז, און נאר מיט דעם לימוד קענען מיר ריכטיג מקיים זיין די הייליגע תורה.

עס גלוסט זיך דעם מענטש נאר דאס וואס ער חלומ’ט אז ער קען דערגרייכן, דער פויער האט נאך קיינמאל נישט געגלוסט צו ווערן דעם קעניג’ס אן איידעם. דער דעליווערי מאן האט נאך קיינמאל קיין חמדה נישט געהאט צו לויפן פאר פרעזידענט. עס שטעלט זיך אלס אריין דער גלוסטעניש נאר אין א קליינעם פייערל וועלכעס ברענט שוין סיי ווי.

ווען כלל ישראל איז געשטאנען ביים בארג סיני און אידישע קינדער זענען געווארן דערהויבן עד למעלה, און עס שפירט זיך א דערהויבנקייט פון וועלכן מ’קען נישט זעהן אויף אראפ, נאר אויף העכער. פארגעסט זיך אמאל דער עיקר אז מ’דארף זיך אליינס פיזיש גרעניצן מיט גבולים, מ’דארף מתקן זיין גדרים נישט דורכצופאלן.  ווי די גמרא לערנט אונז ביי תנאים און אמוראים וועלכע זענען שיער דורכגעפאלן מיט א חטא צו ווייזן דעם כלל אז נישט קיין חילוק ווי גרויס דער מענטש איז שוין דארף ער געדענקען דעם פיזישן גדר אלס אנצוהאלטן, און זיך נישט פארלאזן אויף זיין רוחניות’דיגן התעלות.

כדי צו קענען דעם לא תחמוד ריכטיג איינהאלטן, דארף מען די גדרים אליינס בויען, זיך נישט פארלאזן אויף דעם אתערותא דלעילא. ווייל גלוסטן גלוסט דאס קליין קינד נאר צו וואס ער קען דערגרייכן מיט זיין מח’ל, און ווי עלטער און ווי קלוגער דער מענטש ווערט אלס קען ער זיך ברענגען צו גלוסטן צו פארשידענע חמדות און תאוות וועלכע ער מוז אכט געבן דערצו נישט אנצוקומען, און געדענקען אז די דמיונות זענען נישט קיין חזיונות, נאר ברענגען צו פוסטע גלוסטענישט וועלכע קענען נישט און טארן נישט אפי’ אין באטראכט גענומען ווערן.

אט דאס האט אונז הקב”ה געלערנט מיט דעם גרויסן געוויכט אויפן מינדערוויכטיגן גדר: מיינע טייערע קינדער, לא תחמוד הייבט זיך נישט אן ווען מ’זעהט שוין, ווען מ’טראכט שוין, און ווען מ’גלוסט שוין, עס איז די לא תעשה וועלכעס פארלאנגט א גדר פון ווייט בעפאר, און א שטארקן דגוש איר אנצוהאלטן אויף אייביג מיט א נצחיות.

זאל דער אויבערשטער העלפן מיר זאלן זוכה זיין צו מקיים זיין די הייליגע מצות מתוך קדושה והרחבה עדי ביאת שילה בב”א.

די נייע דירה

(געשריבן פארן גליונות לש”ק פ’ בשלח)

עס רודערט זיך אין די משפחה, מ’האלט פארן שליסונג פון די נייע דירה, א גאר שיינער מלכות’דיגער וואוינונג, איינגערישט מיט אלע צוגעהערן, ווי עס פאסט זיך פארן טייערן פרייז וואס ווערט געצאלט.

דער בעה”ב איז פרייליך און אנגעצויגן באנאזאם, ער האפט אז דער מקח וועט אים געלונגען צום בעסטן, און ער וועט קענען אריינציען זיין פאמיליע אין די הערליכע דירה. ער מאכט זיכער אז אלע קלייניגקייטן ווערן אויסגעשמועסט פאר דער מקח ווערט פארענדיגט. מ’קוקט אויף אזוינע קליינע אומוויכטיגע דעטאלן וועלכע זעהן אויס גאר אומנויטיג אבער ביים שליסן א מקח וויל מען דאך זיכער מאכן אז עס וועט זיך נישט מאכן דער טאג וואס מ’וועט חרטה האבן אויף דעם גאנצן האראוואניע.

אט איז דער טאג מ’האלט ביים שליסן, עס קומען זיך צוזאם ביים טיש די אדוואקאטן, דער באנק, דער מוכר, דער קונה, מיט א הויפן פאפירן וועלכע דארפן ווערן אויסגעשריבן, און אונטערגעשריבן אזוי אז דער מקח זאל רעקארדירט ווערן ריכטיג.

יעדער איז פארטוהן אין די עסקים ווען פלוצלינג גיבט דער קונה א שפרינג אויף ווי א פון שלאנג געביסענער: וואס קומט דא פאר? ? ? מ’האט מיך אריינגענער’ט אין מקח, איך ציה זיך שוין ארויס, און איך גיי נישט ווייטער!

וואס גייט פאר? פרובירט דער מוכר צו פארשטיין. וואס האט דיך דערוועקט יעצט מיט אזוינע ספיקות?

דער קונה מאכט נישט קיין לאנגע שהיות און ווייזט אן אויפן סעיף אינעם קאנטראקט וואו עס שטייט קלאר אז מ’דארף אויך איינהאנדלען א “פארזיכערונגס – אינשורענס” פאר שווערע שאדן’ס אין די דירה, ביז אזויפיל ווי דער קאלאסאלער סומע פון די פולע פרייז וואס די דירה האט געקאסט. פארוואס דארף איך איינהאנדלען אינשורענס??? וואס באהאלט מען דא פון מיר?? איך האב געמיינט אז דאס הויז קומט מיט אלע פיטשיעווקעס, און מ’האט דאך מיר פארזיכערט אז די דירה איז שטארק, פעסט, און עס פעלט איר גארנישט, איך וועל קענען אין איר וואוינען פאר לאנגע יארן , און דא קומט די באנק און שוין ווייזט זי מיר אז מ’נער’ט מיך אריין און פארלאנגט שוין עקסטערע פארזיכערונג פאר די שאדנ’ס וועלכע זיי ערווארטן.

דער מוכר איז מסביר פאר אונזער תמימות’דיגן קונה. מיין טייערער פריינט, די דירה וואס איך פארקויף דיר איז א נייער און פראכטפולער דירה, דער באנק גיבט דיר א הלואה, ווייל זיי זענען צופרידן פון די אומשטענדן, אבער אויב במשך די יארן זאל זיך מאכן ח”ו סיי וועלכע אומפאראויסגערעכנטער אומגליק, ווער וועט צאלן פאר די באנק אירע שאדן, און פאר דיר דיינע שאדן? דערפאר מוז מען מאכן דעם פארזיכערונגס פלאן.

זאל די באנק באצאלן! פארשטייט נישט אונזער תמים. אויב איז דאס זייער פראבלעם פארוואס צאל איך?

דער אדוואקאט נעמט איבער, און איז מסביר, ווען די דירה ווערט דיינער, איז דאס דיין אחריות, דו דארפסט טון אלעס אויף דער וועלט ס’זאל קיין שאדנס נישט זיין, און ווען דו קומסט צום באנק בעטן א הלואה מוזטו זיין דער וואס גאראנטירט אז אלעס וועט דורכגיין כשורה, טראץ וואס ביים מקח דארף דיר דער מוכר גאראנטירן אז אלעס איז ווי אין קאנטראקט איז געשריבן, דאס איז אלס ביז ווען דו נעמסט איבער דאס בעלות. פארשטייט איר?

כל המחלה אשר שמתי במצרים לא אשים עליך כי אני ד’ רופאך.

לכאורה איז זייער שווער צו פארשטיין דער לשון, אויב וועט קיין מחלה נישט זיין, וואו קומט אריין דאס דאקטאריי? צו דארף מען דען היילן דעם געזונטן? עס וואלט זיך געפאסט דער לשון כי אני ד’ בוראך. אדער שומרך, נישט צולאזן דאס קראנקהייט בכלל.

הקב”ה זאגט פאר אידישע קינדער, מיינע טייערע קינדער איך גיב אייך געזונט, איך געב אייך לעבן, און איך געב אייך תענוג.

און ווען דער בעל כרחך אתה חי ליגט ביי אייך אין די האנט, און איר קענט מאכן ח”ו א שלעכטע בחירה אין לעבן, טוה איך אייך גאראנטירן איר האט אלס א וועג צוריק, כי אני ד’ רופאיך, אפי’ אויב האט איר ח”ו שאדן געמאכט, א אומגעהויערן שאדן וועלכע דער מענטשליכער פארשטאנד קען נישט אפי’ באגרייפן, געדענקט אז די פארזיכערונגס פאליסי ליגט ביי מיר אין די האנט, אני ד’ רופאיך, איר דארפט נאר וועלן, איר דארפט נאר בעטן, און איר דארפט נאר זיך מכניע זיין מקבל צו זיין מיין השפעה משמים.

יא איר זענט געזונט, איר קענט געניסן פון די הייליגע ברכה כל המחלה אשר שמתי במצרים לא אשים עליך, אבער וואס איז אויב ח”ו איר ווידערשפעניגט אין מיין רצון, און די תנאים צו די הייליגע ברכה ווערן נישט טייער געהאלטן, אלזא געדענקט אז “אני ד’ רופאיך” איר אליינס קענט טאקע נישט היילן, אבער איך דער גרויסער רופא קען יא. איר דארפט נאר וועלן מקבל זיין.

השי”ת זאל העלפן אלע אידן זאלן זיין געזונט און שטארק און מ’זאל מיר באנפין נהירין זוכה זיין צום גוא”צ בב”א.

גוט שבת

Show quoted text

אידענטיפיקאציע ביטע

געשריבן פארן גליונות לש”ק פ’ וארא

ביים אריינגאנג צום גרויסן קאנווענשאן שטייען היטער, מיט א גאר שווערן וואך, צו מאכן זיכער אז נאר געלאדענע געסט קענען ארייניין צום דעם מלכות’דיגן צאמקום וועלכעס פאסירט איינמאל אין עטליכע יאר. עס ווערט אריינגעלייגט גאר אסאך געלט און כח אז עס זאל ח”ו נישט זיין קיין אומאיינגענמעליכקייטן פאר די גרויסע פערזענליכקייטן וועלכע קומען פון אלע עקן וועלט זיך באטייליגן ביים קאנפרענץ.

די וועכטער ביים טיהר זענען פארנומען ביז איבערן קאפ איבערקוקנדיג די קארטלעך וועלכע זענען ספעציעל ארויסגעשיקט געווארן און מוזן געוויזן ווערן ביים טויער כדי צו קענען אריינגיין, עס שטייט א שורה פון אסאך געהויבענע געסט וועלכע ווארטן צו פרעזענטירן זייערע אידענטיפיקאציע’ס און איינלאדענונגס קארטלעך, אלע מאכן זיכער אז די קארטלעך זענען גענוג קלאר, און גענוג ליינבאר, און אזוי שטייען זיי און ווארטן אויף זייער רייע צו קענען אריינגיין טיילנעמען אין דעם גאר אויסנאמען מעמד.

עס הערט זיך א גערודער פון די אנדערע זייט, און פילע באדינער און שיין באצירטע קליידונג, קומען מיט שטאלץ גלייך צום טיהר, און ווייזן אן פאר די וועכטער אז ער קעניג פון שכנות’דיגן לענדל איז נארוואס ערשינען, און וויל אריינגיין ביים טויער.

דער וועכטער וועלכער שטייט יעצט דארט איז נישט מסכים, ער וויל זעהן אידענטיפיקאציע, און ער וויל אויך זעהן דעם איינלאדענונגס קארטל. דער באדינער נעמט זיך דינגען מיט אים אויף הויכע טענער, וואס איז דאס מיט דיר? דו זעהסט דאך, דא קומט דער קעניג! וואס איז אפי’ דער פראגע? דער קעניג דרייט זיך דען ארום מיט אידענטיפיקאציע?

אידענטיפיקאציע ביטע! שרייט דער וועכטער, אנדערש גייט עס נישט.

קוק דיך ארום אויף די גאנצע קלאפערגעצייג ארום דעם קעניג! טוה א קוק אויף זיין צורה, און דו וועסט שוין אליינס דערקענען אז אט ער איז דאס דער קעניג וועלכער ס’איז גאר א פגיעה בכבודו צו בעטן אים אידענטיפיקאציע.

וואס ווייס איך? קען זיין עפעס א מאן דהו האט זיך ערלויבט א שפיל, און קומט אלס א קעניג. איך דארף אידענטיפיקאציע. ערקלערט דער וועכטער מיט פאטאס.

דער וועכטער איז פארשטייט זיך גאר שנעל אפגעזאגט געווארן פון אמט, טראץ וואס ער האט נישט פארשטאנען וואס ער האט דא שלעכט געטון? ער האט דאך נאר געטון זיין ארבייט בשלימות, האט ער געשריגן מיט באנומענע קולות, ווען מ’האט אים אוועקגעפירט מיט קייטלען צו גיבן דעם שטראף וואס קומט פאר א פוגע בכבוד המלכות.

****

עס איז דער ענין וואס מיר זעהן ביים ערשטן וויזיט פון משה רבינו צו פרעה ברענגענדיג דעם דבר ד’ אז ער זאל די אידן ארויסלאזן פון מצרים. פרעה פארלאנגט אידענטיפיקאציע, ער ווייסט נישט, ער וויל נישט וויסן, ווער איז דאס דער גרויסער מלך וואס פארלאנגט פון אים אזוינע זאכן.

משה רבינו ווייזט אן פאר פרעה קליינע דוגמאות פון דעם גרויסקייט פון באשעפער, ער ווייזט אים ווי על דבר ד’ ווערט א שטעקן א שלאנג, א האנט ווערט קרעציג און אזוי ווייטער.

פרעה אוואו אלע כופרים ודכוותי’ וועלכע ווילן נאר פארשטיין, און ווילן נאר מ’זאל זיי אויפווייזן דאס גרויסקייט פון הקב”ה, וועלכע שטעלן אהער א פני תם און פרעגן ווי דער רשע אין די מה נשתנה מיטן אנגעשמירטן תמימות: ווער זאגט? פון וואו ווייסטו?

איי פרעה דו זעהסט דען נישט? דו ווייסט דען נישט? דער שלאנג שלינגט איין אלע אנדערע און ווערט צוריק א שטעקן, איז דאס דען גענוג פאר דעם גרויסן כופר? ניין! ער דארף אידענטיפיקאציע, ער דער נידריגער פרעה, און אלע זיינסגלייכן, ווילן דער מלך אליינס זאל קומען ווייזן זיין אידענטיפיקאציע, ער זאל אים ווייזן וויאזוי ער באשאפט וועלטן, ער זאל פאר דעם נידריגן בשר ודם וועלכער ניצט דעם נילוס וואס דער בורא עולם האט באשאפן פאר זיינע פערזענליכע געברויכן ברענגען עדות און ראיות אז ער האט באשאפן די וועלט.

דאס לערנען מיר ארויס פון פרעה הרשע, עס איז אלס דא און וועלן אלס זיין די דאזיגע וועלכע זענען פורש טלפים און פרעגן תמימות’דיג די טיעפע כפירה שאלות, אבער משה רבינו און די וואס לעבן מיט זיין הייליגן תורה, ווייסן און געדענקען אז מיר דארפן נישט קיין אידענטיפיקאציע, מיר זעהן און שפירן און לעבן מיט דעם גרויסקייט פן באשעפער, און אויב איין נארישער וועכטער זעהט נישט, וועט אידענטיפיקאציע קיין סאך נישט העלפן און ער וועט נידערן לתהום רבה.

זאלן מיר אלע און אונזערע דורי דורות זוכה זיין צום גיין אין די ליכטיגע וועגן און זעהן דעם אמת מיט גרינגע און פרייליכע געמיטער אלעמאל עד ביאת גוא”צ בב”א.

דער פרינץ אין שפיטאל

געשריבן פארן גליונות לשבת קודש (פ’ שמות תשע”ו)

ביים קעניג אין פאלאץ איז דער לייב דאקטאר גאר שטארק פארנומען, עס איז אן אינטערגאנג, פילע עבדים און שפחות ליגן אין דעם קעניגליכן שפיטאל און ווארטן ארויסצוקריכן פון דעם אומאיינגענעמען קרענק וועלכעס האט דעם פאלאץ באפאלן און פארלאנגט גאר שטארקע איבערגעגעבנקייט פון די דאקטוירישע שטאב.

מער פון אלעם איז דעם קעניג’ס זארג אויף דעם פרינץ וועלכער האט אויך איבערגעכאפט דעם מחלה, און ליגט אין זיין קעניגליכן אפטיילונג פונעם שפיטאל, און ווערט באהאנדלט דורך א שטאב מיט דאקטוירים וועלכע טרעטן נישט אפ פון בעט מיט זארגפעליגקייט ווי עס פאסט זיך פארן בן מלך.

נאך עטליכע וואכן פון שוועריגקייטן, ווען אלע בעאמטע זענען צוריק צו זייערע שטעלע’ס און דער בן מלך ערהוילט זיך אויך צעביסלעך פון דעם שווערן קרענק, האט דער קעניג פאררופן א שטאב און פאמילע פארזאמלונג וואו מ’האט אנאליזירט דעם געזונט צושטאנד פון די שטאב וועלכע קענען ווייטער אנגיין מיט זייערע פונקציעס, און בלייבן אויף די פאזיציעס ביים קעניג אין שטוב, און ווידעראום די עבדים וועלכע זענען אפעקטירט געווארן פון דעם קרענק אויף א פערמענאנטן אופן, האט מען אויף א שיינעם אופן מודיע געווען אז זיי וועלן דארפן איבערגעבן זייערע פאזיציעס צו נייע שטאב וועלכע זענען אין א געזונטערן צושטאנד.

דער בן מלך שטייט אין ווינקל דערשראקן און ווארט צו הערן דעם אנאליז וואס דער דאקטאר וועט אויף אים געבן, ער שארט זיך נענטער און פרעגט דערשראקענערהייט דעם דאקטאר: הער דאקטאר, וואס איז מיין געזונט סטאטוס? דער דאקטאר צעשמייכלט זיך און ענטפערט: דו האסט דיך נישט וואס צו זארגן, מ’וועט דיך נישט איינטוישן פאר א נייעם פרינץ!


וירא מלאך ד’ אליו בלבת אש מתוך הסנה וירא והנה הנה בער באש והסנה איננו אכל. טייטשן חז”ל אין מדרש רבא, אז דער סנה איז געקומען לערנען משה רבינו ע”ה אז די אידישע קינדער בני מלכים וועלן קיינמאל נישט פארלענדט ווערן, און וועלן אלס עקזיסטירן אפי’ ווען זיי זענען אין דעם טיעפן זוהמא פון מצרים.

דער אלשיך הק’ פרעגט אויף דעם פארוואס זענען אידן געווארן פארגליכן צום סנה? איז דען כלל ישראל נישט מער ווי א דארן?

נאר עס קומט אונז לערנען אז אפי’ ווען דער בן מלך איז נעבעך ווי דער סנה, און אפי’ ווען דאס קרענק האט אים ארום גענומען און ער איז נישט אין פולן פראכט ווי עס פאסט זיך פארן גלאנץ פון די מלוכה, איז נישט פארהאן אפי’ קיין קלער אז דער בן מלך זאל ח”ו פארטוישט ווערן, אפי’ ווען ער איז ווי דער סנה, דער דארן, איז ער נאך פארט דעם מלך’ס א קינד.

יא, די עבדים, די שפחות, די עמי הארץ דארפן ברענגען זייערע יחוס און געזונט רעקארדן צו קענען פארבלייבן אין קעניג’ס פאלאץ, אבער דער בן מלך האט זיך נישט וואס צו זארגן, דער קעניג וועט טון אלעס אויף דער וועלט אים צו היילן, און אים צוריק שטעלן צום כבוד וואס קומט אים.

אונזערע תפילות צום מלך מלכי המלכים, איז טראץ אונזער אמונה אז מיר וועלן שטענדיג בלייבן זיין פאלק, און קיינמאל נישט איינגעטוישט ווערן ח”ו, זאלן מיר אבער שוין זיין געזונט ברוחניות ובגשמיות, און זוכה זיין צו דעם טאג וואס וראו כל עמי הארץ, און דער כבוד שמו יתברך וועט זיך צוריק קערן מיטן אנקום פון גואל צדק בב”א.

א גוט שבת

יעדער אלעמאל, איז קיינער קיינמאל

ביים קופקע אין ביהמ”ד שטייט דארט זיינוויל ווי אלעמאל און זינגט זיך אפ זיין פעקל מעשיות, עובדות, נייעס, יא געשטויגן נישט געפלויגן, און ארום אים שטייען אינגעלייט און קייען די פיאות, קוקן די נעגל, און הערן זיך צו צו זיין אומגעהויערן חיתוך הדיבור.

 

אלס מומחה אין נפשות מערק איך אפילו אז בערל הערט זיך ניטעמאל איין אין תוכן הדברים, ער איז פשוט באגייסטערט פונעם שטימע, און אויסשפראך. ער האקט אריין מיט אומוויכטיגע פראגן, א שטייגער ווען זיינוויל איז מסביר וויאזוי די פרעזידענטליכע וואלן דעוועלאפירן זיך,  וויל ער פונקט וויסן פון וואו דאס ווארט פרעזידענט שטאמט. ער וויל וויסן צו טראמפ איז א קאטאליק אדער אן אראבער. וכהנה.

 

אלזא די שמועס איז גענוג הויך אז איך זאל זיך קענען מאכן נישט אינטערסירט און צוהערן מיט נייגער צום דרשה’לע.

 

זאנוויל האט זיך זיין אייגנארטיגן וועג פון אויפווייזן זיין גערעכטיגקייט, אז ס’זאל בלייבן אומאפפרעגבאר. אז ווען חיים וויל וויסן פון וואו ער ווייסט אז טשוכערפאכען קענען נאטורליך געהיילט ווערן אויב וואקסט זיי אן הויקער, ענטפערט אים זאנוויל מיט זיין שטענדיגן סוף פסוק ‘יעדער ווייסט’.

 

זאלט איר נאר פערצופאל זיין אנוועזנד וואלט איר זיך אויך אינטערגעשמייכלט ווען איר הערט וויפיל מאל דער ענטפערט, יעדער ווייסט, ס’איז אלעמאל אזוי, און אזוי ווייטער.

 

דאס מאס קאנפידענץ מאכט אים אומקוואליפיצירט פאר א. פראדאקטיוו קורס, ער דארף ליבערשט גיין אויף א פראדאקטיוו דייעט.

 

עס איז אזוי טאג איין טאג אויס וואס אונזערע נייעס טרעגער ברענגען אונז די מערסט אקוראטע געשיכטעלעך, אינטערגעלאנט אויפן אלעמאל און יעדער. מ’קען שוין נישט אפפרעגן,  מ’איז א בטלן פארן נישט זיין ווי יעדער אדער נישט מיטן אלעמאל.

 

ביי מיר איז שוין דער כלל אן אלטער און איינגעזעסענער אז ווען איך הער א מעשה וואס דרייפערטל געוויכט ליגט אויף “יעדער” און דאס איבעריגע ליגט אויף “אלעמאל”, איז עס ביי מיר אויף אויטא טראנסלעט צו “קיינער” און “קיינמאל”.

 

וויפיל מאל איך האב נאך פרובירט איבערפרעגן דעם בעל מנגן, ווער יעדער?  איז ער נאך צוויי נעמען געבליבן שטום.  וויפיל מאל איך פרעג; ווען אלעמאל? איז דער תירוץ א מאך מיט די האנט אין א אפפרעגענדע מינע, וואס ווייסטו דען?

 

עס איז צייט צו פארשטיין אז איש בל יעדער! איין מאן איז נישט יעדער! און אז לעולם איז א זמן מוגבל וואס הייבט זיך אן מיט א זייגער און ענדיגט זיך מיט א זייגער וועלכעס דארף קענעו ווערן אנגעצייגט.

 

איך האב צו מיר געקלערט אויף די ברכה וואס מיר זאגן “בורא נפשות רבות, וחסרונן” א רעיון א קליינעם מיט א אומריכטיגן פשט. עס איז מיר אלס שווער געווען וואס דער לשון איז, בורא נפשות רבות? עס וואלט געברויכט זיין דער לשון שטבעו חכז”ל, בורא כל הנפשות! זעהט דען נישט אויס דער לשון רבות ווי קיין ריבוי למעט ח”ו? ווי עס וואלט ווען געווען א מיעוט וואס נישט?

 

איך קלער אזא פאלשן פשט אז דאס לערנט אונז אויס נישט צו נוצן דעם “יעדער” אפי’ ווען ס’איז ריכטיג אזוי, און כ”ש ווען ס’ווייט נישט אזוי.

 

ואל הזנבליך יאמר, ווען איר ווילט אויפצייגן אייער רעכטפארטיגקייט נוצט נישט יעדעם ממש, לאזט איבער עטוואס פאר א צווייטס מאל.

 

האטס מיר א גוטע נאכט.

איר דארפט א שלאס?

(געשריבן פארן גליונות לש”ק פ’ תצא)

אין א קליין שטעטעלע איז איינגעפירט אז יעדע פאר חדשים נעמען זיך צוזאם די איינוואוינער, די לאנד באזיצער, יונג און אלט, ארים און רייך, די וואס האבן אייגענע הייזער, און די וואס דינגען פון אנדערע, און מ’שמועסט אויס די גאר וויכטיגע ענינים העומדים על הפרק. 

ביי די אסיפה דאס מאל איז די טעמע א לעצטיגע אויפשטייג פון גניבות אין די גרויסע געשעפטן, עס איז נישט ווי אמאל ווען דאס שטעטעלע האט זעלטן געליטן גניבות, נאר ממש יעדע וואך ווערט אן אנדער געשעפט געפלינדערט פון די וואנדאלן וועלכע רעכענען זיך גארנישט מיט קיינעם ווען זיי באראבעווען מיט הונדערטער און טויזנטער דאלארן ווערד. 

דעריבער פארלאנגען די פארזיצער פון דעם קאמיטע פארן וואוילזיין פון שטעטל אז יעדער געשעפט זאל זיך איינהאנדלען א ספעציעלן שלאס וועלכע איז גאר שווער אויפצוברעכן, מיט נאך פארשידענע שמירה מאסנאמען.  

זיצט מעכל וועלכער איז נעבעך א היימלאזער מאן וואס וואלגערט זיך אין די הקדשים און עסט ביי גוטע אידן א מאלצייט דא און דארט, און ער שרייבט מיט גרויס ערנסטקייט אויף זיין נאטיץ ביכל אלעס וואס ווערט פארלאנגט, ער מאכט א עקסטערן סעיף פאר דעם נייעם פארלאנג אז ‘יעדער’ מוז קויפן דעם נייעם שלאס! ער וועט שוין זוכן ווער ס’וועט אים בארגן צו קויפן דעם נייעם שלאס, אבער קיין אויבער חכם וויל ער נישט זיין. אז מ’הייסט קויפן קויפט מען. 

מעכל!! וועקט ער זיך אויף ווי פון חלום. דער פארזיצער שרייט, מעכל, דו ברויכסט נישט קויפן דעם שלאס! מעכל קנייטשט אויף זיין שטערן מיט פארלייכטערונג, ער האט הנאה מ’האט אים געפטר’ט פון אזא טייערן אויסגאבע, באדאנקט זיך מיט א גרויסן שמייכל, און וויל וויסן פארוואס ער האט זוכה געווען מ’זאל אים באפרייען פון דעם פליכט? איז עס אין זכות פון מיינע אבות? פרעגט מעכל. 

ניין! קלערט אים אויף דער פארזיצער, דו האסט דאך נישט קיין געשעפט, אלזא וואס וועסטו טוהן מיט א שלאס? דעם שלאס ברויכן נאר די מרבה נכסים’קעס אבער דו קענסט שלאפן רואיג.  

וויפיל מאל מאכט זיך ביים ערליכן איד אז ער קוקט זיך ארום אויף די אלע גדרים וסייגים וואס מ’לייגט אויף אים ארויף, יעדער אין זיין חדר, אין זיין אפשטאם, אבער אלע מיט פליכטן, און מיט תקנות און מנהגים. 

ער טרעפט זיך אמאל מיט דעם פראסטן איד וועלכער לעבט פריי, און ענטפערט נאך מיט פרעכהייט אז ער איז גאר מקיים אלע מצות אין די תורה אבער די איבעריגע פון חז”ל אדער אונזערע מורי דרך איז אים נישט מחייב. עס וואונדערט וויאזוי קען זיין אז מיר דארפן אזויפיל סייגים, און דער פראסטער פרייער איד לעבט א לעבן אן די אלע זאכן. 

דער ערליכער איד, ווי מער ער שטייגט אלס מער סייגים און גדרים לייגט ער זיך ארויף, ער איז דאך לכאורה מער אויסגעארבייט, וואס דארף מען אזויפיל תקנות מיט מנהגים?

די הייליגע תורה זאגט אונז די וואך אין די פרשה, כי תבנה בית חדש ועשית מעקה לגגיך. עס איז לכאורה זייער שווער דער לשון, וואס דארף שטיין כי תבנה בית חדש? אודאי דארף מען האבן א הויז צו קענען לייגן א מעקה? און אויף א אלטן הויז דארף מען נישט קיין מעקה? עס וואלט געקענט סתם שטיין דער פסוק, ועשית מעקה לגגיך, און מיר וואלטן שוין געוואוסט אז דאס איז אויף א הויז, וואו דען איז דער גג?

נאר די תורה לערנט אונז אויף די אויבנדערמאנטע שאלה, א גאר וויכטיגן לימוד; נאר דעמאלס דארף מען א מעקה, ווען מ’בויט א פרעכטיג שיין הויז, נאר ווען מ’האט א שיינעם בנין דארף מען עס היטן. דער עיקר וואס מ’פארלאנגט פון אונז איז צו האבן דעם בנין, דעם בית חדש, א בחינה פון וכל בוניך לימודי ד’, און נאר דעמאלסט ווען מיר פארמאגן א בנין פארלאנגט זיך א מעקה. עס פארלאנגט זיך תקנות, סייגים, גדרים, וועלכע מיר שפירן פאר הייליג צו היטן, צוליב דעם טייערן בנין, דעם טייערן בית חדש וואס מיר האלטן אין איין בויען. 

און די נעבעך וואס האבן נישט קיין בית, נישט קיין בנין, נאר לעבן א פריי לעבן ל”ע, וואס קענען זיי טוהן מיט די מעקה? וואס ברויכן זיי דען א שלאס? עס איז נעבעך נישטא דער בנין צו היטן, עס איז נישטא דער הויז אויף וואס דער גג זאל חל זיין. 

דעריבער זאגט אונז דער פסוק קלאר: כי תבנה בית חדש, עס פארלאנגט זיך צו בויען, צו זייען, צו הארעווען אין עבדות ד’, און דעמאלס איז דער ועשית מעקה פעליג. סתם ווארפן א מעקה אן א בנין איז טאקע נישט שייך. און דאס קומענדיגע מאל ווען א פארפרעמדטער פרעגט אייך: וואס ברויכסטו אזויפיל סייגים? פארוואס קען איך זיין א פיינער איד אנע אלע גדרים? זאלט איר געדענקען וואס די תורה לערנט אונז: ווייל מיר האבן א שיינעם בנין צו היטן!

זאל מיר טאקע קענען דינען דעם אייבערשטן מיט א אמת, און זיך האלטן שטאלץ מיט די גדרים וסייגים וועלכע היטן אונז פון דעם כי יפול הנופל, און נאר הייבן זיך אין די אמונה און עבדות ד’ לעשות נחת רוח להבוית”ש.

האטס א לעכטיגן שבת.